> Loka essari vefsu <

>Ea fara til baka<     

Dr

Gubjrg Sl Sigfsdttir

Kisu frleikur

 

ATH a greinar sem hr eru birtar eru allar skrifaar af fagailum.

 

A f ktt inn ntt heimili!
Af hverju sjga sumir kettlingar ull? Er a httulegt?
Blmin geta veri httuleg kttum.
Bogfrymlastt - er hn httusm fyrir vanfrar konur?
Er nausynlegt a blusetja ketti
Er hgt a tengja lit feldi vi skapger?
Hvernig virka bluefni og blusetningar
Hvers vegna a gelda hgna?
Kattahald, reglur.
Kattainflensa og blusetningar.
Kattardr (Felidae)
Kettir eru vinslastir allra gludra
Kynroski katta
Ormahreinsun.
frjsemisager kettinum - til hvers?
Ofnmi kttum
Smitandi lfhimnublga kttum
Spluormar kttum (Toxocara cati)
Uppeldi katta
a a hafa l og merki llum tikttum
arf ktturinn minn ormahreinsun?

 

 

 

 

Blmin geta veri httuleg kttum.


a eru ekki allir sem vita a blm geta veri strhttuleg og srstaklega fyrir lonu vini okkar, kisurnar. Mrgum kisum finnst gott a naga og ta blm sem r finna heimilinu vi misjafnar undirtektir hj eigandanum,ess vegna er gott a kynna sr essa su:
 http://cfainc.org/articles/lilies.html

essi tilteknu eitruu blm kunna einnig a leynast ti grum sem erfitt er a fylgjast me.
 Yfirleitt urfa eigendur tikatta ekki a hafa hyggjur
 en innikettir sem sleppa t kunna ekki htturnar kringum .

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

arf ktturinn minn ormahreinsun?

J, a tti a ormhreinsa ketti helst tvisvar ri. Splormar eru algengir hj kttum. Splormar eru langir og unnir. Kettir geta lka smitast af bandormum.
Innyflaormar eru svo algengir a alla ketti arf a hreinsa me kvenu millibili og a alla kettlinga arf skilyrislaust a ormahreinsa jafnvel me styttra millibili en fullorna ketti.
Einnig er vert a benda a mikla veiiketti arf a ormahreinsa me skemmra millibili heldur en ketti sem eru friarsinnar. Best er a hafa samr vi dralkni um skipulagningu ormahreinsunar fyrir kttinn inn.

Iraormar: Kettlingar smitast strax me murmjlkinni. Smit er algengast hj tikttum sem veia og ta br og ar sem margir kettir koma saman. Iraormar eru httulegastir kettlingum ungum kttum, v mtstaa eirra er ltil. Fullonir kettir sna yfirleitt ltill einkenni ormasmits, en eru stugir smitberar. Ktturinn getur haft orma tt sjir engin merki ess. Merki um smit er:

  • Niurgangur 
  • Uppkst
  • Hsti
  • Hiksti
  • Mattur feldur
  • Smir kettlingar
  • Vanrif
  • aninn kviur

Spluormar,bitormar og bandormar hunda geta borist ketti og fr kttum til hunda.. Ms, rottur,fuglar og skordr geta veri hslar lifra spluorma og sumra bandormstegunda. Spluormar geta smitast flk, aallega til barna aldrinum 0-5 ra. Spluormar: Kattaspluormurinn getur ori allt a 10 cm langur. Smit berst me saur ea br. Lirfurnar bora sig gegnum armveggina og berast me blrs til lifrarinnar. aan berast r til lungnanna. lungunum fara r inn berkjurnar og berast aan um barka upp kok. Lifrunum er kyngt og r maga berast r til smgirnis, ar sem r vera kynroska ormar, sem verpa eggjum. Eggin berast t me saur. Smdr sem ms, fuglar og skordr ta eggin. Hj fullornum kttum rast aeins far lirfur kynroska orma vegna mtefna kattarins gegn ormum. ess sta berast lirfur til missa lffra kattarins og leggjast ar dvala. Eftir got flakka lifrur r lkama mur yfir jgur og berast aan me mjlkinni kettlingana. S smitlag miki megngu, fast smrri og rttminni kettlingar. Tveimur til remur vikum eftir fingu hafa kynroska ormar roskast meltingarvegi kettlinganna og endursmit verur til mur, er hn sleikir . Egg spluorma eru lfseig og lifa rum saman ti sem inni - ola frost,hita,sl og hreingerningar. Stundum lir ktturinn splormum ea eir sjst hgum kattarins. Egg splormsins sjst ekki vegna smar, en geta veri hgum. Splormar geta valdi vandamlum eins og embu, magakveisu og jafnvel hgastoppi ea garnaflkju.

Bitormar hafa fundist innfluttum kttum en ekki greinst slenskum.

Bandormar: Margar tegundir bandorma geta fundist kttum, en eru ekki mjg algengir hr landi. Bandormar eru langir og flatir og liskiptir, sem lkjast hrsgrjnum kattasktnum ea feldi kattarins. Bandormar smitast sjaldnast beint milli katta oftast eru smitleiir gegnum millihsla sem geta t.d veri nagdr ea flr.

Mefer gegn iraormum byggist v a fyrirbyggja smit og trma smiti. Tiltlulega auvelt er a mehndla ormasmit kttum. Mrg mismundi lyf eru markanum, sum hver er jafnvel hgt a kaupa apteki n lyfseils. Rtt er a benda a ekki eru ll essi efni jafnvirk og sum virka einungis gegn kvenum tegundum orma og rum ekki. Best er a lta dralknirinn ormahreinsa kttinn um lei og blusetning fer fram og ess fyrir utan a hreinsa me splormalyfi (Panacur ea Vermox) ess milli.

tiketti er best a ormhreinsa 2-4 sinnum ri. Inniketti 1-2 sinnum rlega. Best er a ormahreinsa ketti ur en eir fara sningar ea kattahtel. Lum a gefa ormalyf fyrir prun, fyrir got og aftur um lei og kettlingunum, egar eir hafa n 2-3ja vikna aldri og 5-6 vikna aldri. Gott er a gefa kettlingum aftur fyrir blusetningu 12 vikna gmlum.
(r bklingi um Panacur birt me leyfi Thorarensen lyf ehf.)

Drg a heilbrigisregluger: Fyrirbyggja skal skingar hj mnnum af vldum spluorma kttum. Kattareiganda ea umramanni kattar er skylt a lta ormahreinsa ktt sinn rlega og ber hann allan kostna af hreinsun kattarins, nema a anna komi fram samykkt hlutaeigandi sveitarflags. Skylt er a hreinsa alla ketti 4 mnaa og eldri. Kattareigandi skal framvsa vottori fr dra1kni um ormahreinsun kattarins r hvert til vikomandi sveitarflags. Lti eigandi ekki hreinsa ktt sinn skal heilbrigisnefnd grpa til vieigandi rstafana. A ru leyti gilda kvi samykkta einstakra sveitarflaga. Setji sveitarflag sr samykkt um kattahald skal henni kvea um hreinsun katta og merkingu.

Grein Dagfinni Dralknir.

 

 

 

 

Hvers vegna a gelda hgna?
Hgnar f me aldrinum einkenni sem gerir mnnum erfitt fyrir a halda sem gludr. Eitt af essu er mun sterkari hneig meal hgna en la til a merkja sr svi me v a mga umhverfis au (hland hgna gefur fr sr afar sterkan ef) og tilhneigingu til a tileinka sr str svi og verja au af hrku gagnvart rum kttum. etta ir a hgnar vlast miki a heiman fr sr, oft nokkra daga einu, og lenda reglulega tistum og slagsmlum vi ara ketti. etta ir ekki aeins a hgnar su lklegir til a f sr sem eir f slagsmlum, heldur baka eir lka eigendum snum vinsldir ngrannanna me v a rast ketti eirra.

Allir kettir, hvors kyns sem eir eru og hvort sem eir eru frjir ea ekki, eru lklegir til a verja umrasvi sn, en etta vandaml er langmest ar sem um gelta hgna er a ra.
Breimandi kettir ttbli halda oft vku fyrir flki og gerir katti vinsla hj mrgum.
Heimilisktturinn er bestur vanaur. Geltur kttur er lklegri til a vera heilbrigari en geltur kttur.

Hva kttur a vera gamall egar hann er geltur?
Hgt er a gelda ketti hvaa aldri sem er, en yfirleitt er mlt me v a a s gert um fimm ea sex mnaa aldur. hefur ktturinn n kvenum roska en er varla orinn ngu gamall til a sna hgnastla.

Breytast eliseiginleikar kattarins vi geldingu?
Geltur kttur mun a sjlfsgu ekki f tlit og eiginleika frjs hgna, en gelding tti ekki a breyta skapger hans og eliseiginleikum. ar sem geltir hgnar eru ekki eins uppteknir af v a verja svi sn og geltir, hafa eir tilhneigingu til a vera makrir og fitna oft. Flestir hgnar sem haldnir eru sem gludr eru reyndar geltir, og veita eigendum snum yfirleitt mikla ngju og flagsskap.

Getur veri httulegt a gelda ketti?
ar sem hvort heldur frjsemisager lum ea gelding hgna krefst svfingar getur nokkur htta fylgt slkum agerum. Upp geta komi vandaml sem eiga rtur a rekja til svfingarinnar, svo sem innvortis blingar kjlfar agerarinnar ea skingar. a hver s sem ltur gludr sitt gangast undir ager veri a vera undir a binn a einhver htta geti veri v samfara, skal lg a hersla a agerir ungum og heilbrigum kttum takast langflestum tilfellum mjg vel og vandaml kjlfar eirra eru afar sjaldgf. a m stahfa a meiri htta geti fylgt v fyrir lu a ganga me og eignast kettlinga en httan sem fylgir frjsemisager.

Grein Dagfinni Dralknir.

 

 

 

 

 

 Uppeldi katta.

Lur geta eignast nokkur got af kettlingum ri hverju allt eirra lf. Lur vera breima me reglulegu millibili ri um kring, oft ekki um dimmustu vetrarmnuina reyndar s engin trygging fyrir v . Nokkrar kattategundir einkum Sams og Burmar vera breima me reglulegu millibili allan rsins hring. a tmabil sem lurnar eru breima getur veri all misjafnt, fr 3 - 10 dgum. Ef r vera ekki kettlingafullar essum tma la oftast fjrar vikur anga til nr hringur hefst. etta tmabil er misjafnt milli einstaklingat og srstaklega "orientalkynin" breima me styttra millibili. Breima la verur hvaasamari og kelnari en venjulega. Hn veltir sr miki glfinu og lyftir afturendanum ef henni er stroki. Oft kemur fyrir a flk heldur a essi breytta hegun stafi af v ktturinn s hreinlega veikur en svo er ekki, allt etta sr elilegar skringar.

Best er a lta "taka luna r sambandi" nema flk treysti sr a finna heimili fyrir allan ennan fjlda kettlinga ea er me kattarktun. a m ekki gleymast a rtt fyrir a lunni s ekki hleypt t heldur hn kynhvtinni og getur haldi vku fyrir heimilsflki svo ekki s minnst ngrananna. Breima la grpur hvert tkifri sem hn fr til a reyna a skreppa t sem getur leitt til stefnumts vi hverfisfressi!

Hgt er a gefa lum getnaarvarnarpillur einu sinni viku ea sprauta lurnar 4- 5 mnaa fresti me getnaarvarnalyfi. Hafa verur huga a til ess a sprauturnar ea pillurnar virki verur a gta fyllstu samviskusemi eim tma er dralknir segir til um milli inngjafa ea sprautumeferar. Mjg algengt er a a gleymist a gefa pilluna me eim afleiingum a la verur kettlingafull.

Ef kisa verur kettlingafull er algengasti megngutmi 63- 68 dagar en getur veri milli 60 og 70 dagar. essu tma getur ori einhver breyting hegunarmynstri lunar. Hn getur arfnast kaflega mikillar athygli ea hn fer meira snar eigin leiir. egar fer a styttast finguna fer kisa a leita sr a bli. Oft er hgt a ltta undir me lunni og hjlpa henni a ba til fleti t.d r pappakassa og gmlum handklum og lta hljan og rlegan sta. Tiltlulega sjaldgft er a lur eigi vi einhverja fingarruleika a stra.

Stku sinnum kemur fyrir a gripa arf inn og hjlpa lunum. a getur veri a grind lunnar s of rng, a kettlingarnir liggi illa ea lan veri hreinlega uppgefin ef fing gengur illa ea ef kettlingar eru mjg margir. Af urgreindum stum getur veri gott a fylgjast me lunni mean fingu stendur. Nausynlegt er a hringja dralkni ef lan hefur miklar hrir og ekkert gerist ea ef kettlingur er fastur fingarveginum. Ef upp koma einhver vafaatrii er rttast a hringja dralkni og f nnari upplsingar. Ef til ess kemur a hjlpa arf lunni og toga kettlingana r fingarveginum muni eftir a fara a allu me gt og rfa naflastrengin og skilja eftir ca 2 cm bt kettlingnum. a alls ekki a klippa naflastrenginn a getur orsasaka blingar. Ef kettlingurinn andar ekki sjlfur gti veri vkvi lungum hans. Taki kettlinginn lfann og halli kettlingnum lrtta stu me hfui niur og hristi hann varlega til a reyna a f vkvann r lungunum. Strjki hnakka og kvi kettlingsins me handkli til a reyna a rva ndunina. Stundum getur veri gott a gefa kettlingnum vnan selbita nasirnar vi a fer ndunin oft gang. egar tekist hefur a koma nduninni i gang skili kettlingnum til lunnar og andi lttar !

Stundum kemur fyrir a lan mjlkar ekki ea kettlingur of veikbura til a sjga. Hgt er a kaupa tilbna mjlk, en lka er hgt a ba til blndu.

0,8  ltrar mjlkMynd Auur Alessandra Zoga
0,2 ltrar 12% rjmi
1 eggjaraua
6 g beinmjl
10 stk strnusrutflur (leyst upp matskei af vatni)
Gott a setja dlti af vtamnum t
 
Hita blnduna  40 grur og setja strnublnduna .
 
 
Magn sem er gefi kettlingi eftir aldri:
3 daga  15-20% af lkamsunga
7 daga 22-25% af lkamsunga
14 daga 30-32% af lkamsunga
21 daga 35-40% af lkamsunga
 
10-12 daga geta kettlingar oft byrja a bora aeins mat me t.d. kjtfars.

Grein Dagfinni Dralknir.

 

 

 

 

Spluormar kttum (Toxocara cati)

 

04.01.2006 | Helga Finnsdttir

Aalhsill essa spluorms (Toxocara cati)er ktturinn, en millihslar geta veri bi smfuglar og meindr 

Einkenni spluormasmits er niurgangur, aninn kviur og ljtur og mattur feldur. essi einkenni eru algengast hj kettlingum og ungum kttum, en fullornir kettir eru oft einkennalausir, eir geti veri fullir af ormum. Veri kisi veikur, og kasti upp, bregur eigandanum oft verulega egar hann sr hrgu af iandi ormum glfinu.  

 

Eggin eru rsm (nnast snileg me berum augum), en mjg klstrug sem auveldar eim a ,,lma sig hvar sem er og hva sem er. au eru afar lfseig og geta lifa umhverfinu svo rum skiptir.

 

 

 

 

Ormarnir eru hvt-grir litinn og geta ori allt a 10 cm langir. Ekki er erfitt a stafesta ormasmit ketti, v a leynir sr sjaldnast. Leiki grunur a kisa s me orma, m taka saursni og leita a eggjum v.

 

 

 

 

 

 

Smitleiir  og lfsferill 

 

1. Egg
 
2. Smitleiir eru margar
 
3. Millihslar
 
4. Lirfur dvala lkama kisu
 
5. Lirfur berast kettlinga me mjlkinni
 
6. Lirfurnar n kynroska rmunum
 
7. Eggin vera a lirfum sem berast fr rmum me blinu a lifur, aan  lungu og upp barkann og niur maga ar sem r vera kynroska og byrja a verpa eggjum sem berast t me saurnum.
 
 
 
 

 

 

 

 

Fullornir kettir

Algengast er a kettir smitist vi a veia og ta skta fugla og meindr. losna lirfur sem liggja dvala vefjum brarinnar r lingi og berast me blinu um lkama kattarins. r n kvenum roska feralaginu sem endar rmunum. eru lirfurnar ornar a kynroska ormum sem  mynda egg. Eggin berast t me saurnum og hringrsin heldur fram (7).

Fr v a kisi tur msina ea fuglinn og anga til egg byrja a ganga t me saurnum, la 2 4 vikur.

Kettir smitast einnig vi a sleikja sig egg sem vera vegi eirra umhverfinu (2). Eggin klekjast maganum og vera a lirfum sem bora sig gegnum magaslmhina inn blrsina og berast me henni til lifrar og lungna. aan hstar kisi eim upp barkann og kyngir eim svo niur vlinda magann og ar roskast r orma (7). Sumar lirfur ljka ekki feralaginu heldur leggjast dvala vvum (4).

 

Kettlingafullar lur

Lirfurnar berast ekki fstur megngunni.

 

Kettlingarnir

smitast nfddir me murmjlkinni, en lirfurnar berast strax og eir fara spena (5). Ormarnir n fullum roska (kynroska) rmum kettlinganna 3 4 vikum og geta eir gengi niur af eim ea sst uppkasti. Egg kynroska orma smita svo umhverfi og endursmita kettlingana.   

 

 

 

Smit flk er ekki algengt. Hugsanlega m akka a eim si katta a grafa yfir saurinn og fela hann. Spluormaeggin eru hins vegar afar lfseig og geta lifa umhverfinu svo rum skiptir.

Almennt er liti a flk smitist einna helzt me  menguum jarvegi og illa vegnu grnmeti. a er v full sta til a gta fyllsta hreinltis, srstaklega egar brn ea einstaklingar me skert nmi eiga hlut.   

 

 

 

Tni spluorma kttum slandi hefur veri rannsku nokkrum sinnum, bi me krufningum og mlingum mtefnum bli. Fyrstu rannsknina spluormum kttum geri danski lknirinn Harald Krabbe eftir mija 19. ldina og fann rorma (Toxocara cati) 51.6% eirra katta sem hann krufi.1 ri 1993 var ger rannskn tni T. cati saur ea meltingarvegi 64 katta og fannst hann 12.5% eirra katta sem rannsakair voru2   og ri 2002 voru mld mtefni gegn T. cati bli slenzkra katta og var tnin ar 68%3.

1.     Pll Agnar Plsson. Echinococcosis and its elimination in Iceland bkinni ,,Harald Krabbe: Dagbog fra Island. Ferasaga (1863, 1870, 1871)" Kbenhavn 2000, bls. 93 100. 

2.     orleifur gstsson, lffringur, Sigurur H. Richter, drafringur. Snkjudr og kttum Reykjavk og ngrenni. Dralknariti desember 1993, bls. 24 29.

3.     Margrt K. Gunadttir.  A seroepidemiological study on the prevalence of Toxocara canis and Toxocara cati in Icelandic dogs and cats, A veterinary thesis. KVL 2002

 

Eru allir kettir smitair?

a er mun meiri htta  a spluormar finnist eim kttum sem valsa t og inn og hafa tkifri til a veia. Tni ormasmits  innikisum, .e. eim kttum sem alfari er haldi inni, er hins vegar mjg lgt. (a  reyndar einnig vi um fleiri snkjudrasjkdma - lesi greinina um  bogfrymlastt kttum.) Tni spluormasmits hj kettlingum fer eftir aldri og hversu vel eir eru mehndlair me vieigandi lyfjum.

Mia vi niurstur rannsknanna sem geti er hr a ofan, komast nrri 7 af hverjum 10 kttum snertingu vi spluorma og hafa mynda mtefni gegn eim.

 

Mehndlunin felst a gefa vieigandi lyf gegn spluormum og gta ess a gefa kettlingum ngu snemma.

 

Kettlingar: 4, 6, 8 og 12 vikna.

 

Hlfstlpair kettir: 3 4 ri, .e. 3ja mnaa fresti.

 

Fullornir kettir:  Mehndlunin arf a miast vi lfsstl kattarins, .e. kettir sem veia urfa oftar lyf en eir kettir sem fara aldrei t.

v miur reynast innfluttir kettir oftar hafa ormasmit en ,,heimakettirog v er afar brnt a gta ess a gefa bi eim, og srstaklega kettlingum, ormalyf.

 

 

Kattaeigendur

eru hvattir til a rfra sig vi okkur dralknana stofunni um lyf og mefer.

Vi seljum ormalyf kvouformi sem er mjg auvelt a gefa ungum kettlingum.

 

 

Af hverju sjga sumir kettlingar ull? Er a httulegt?


Rtt eins og ungbrn ykir kettlingum gott a sjga, jafnvel eftir a bi er a venja fr mur sinni. Sumir kettlingar taka upp v a sjga miss konar efni, einkum ull. etta tti helst ekki leyfa ar sem kettlingurinn gleypir ri r ullinni sem geta valdi harlfi ea armastflum. Best er a fjarlgja efni sem kettlingurinn vill sjga ef a er hgt. v hefur veri slegi fram a kettlingar sjgi fremur ull egar eir eru svangir ea ef eir f ekki ng af *fberefnum mat snum. Reynandi er a gera tilraunir me breytingar matari og athuga hvort a kemur a gagni - stundum er gott a gefa urrmat me rum mat til a bta r essu. Hgt er a gefa aukaskamt af *fberefnum, svo sem *hveitikl, blanda matarskammtinn.

 

 

 

 

 

 

 

 

Smitandi lfhimnublga kttum - FIP

 

07.03.2006 | Helga Finnsdttir

Smitandi lfhimnublga kttum (Feline infectious peritonitis) er ekki  algengur sjkdmur, en hins vegar mjg alvarlegur og hefur til skamms tma veri talinn algjrlega lknandi. Sjkdmurinn leggst aallega unga ketti og er dnartnin eirra katta sem veikjast mjg h, ea nrri 100%.

Margir ttir geta ori ess valdandi a kttur veikist, smitist hann af veirunni og m ar nefna magn og hversu meinvaldandi hn er, aldur kisu, tegund og streitulag umhverfi hennar. Smitandi lfhimnublga er mun algengari hj hreinrktuum kttum en venjulegum heimiliskttum og sumar kattategundir, svo sem sams, burma- og persakettir, eru  mttkilegri fyrir sjkdminum en arar tegundir.  

 

 

Orsk

Orsk sjkdmsins er Coronaveira (FCoV), en af henni finnast mrg afbrigi ea stofnar sem eru misjafnlega sjkdmsvaldandi, en flestir eirra valda sem betur fer aeins smvgilegum og saklausum niurgangskvillum kttum.

Stofnarnir FECV (feline enteric corona virus) og FIPV (feline infectious peritonitis virus) eru eir stofnar veirunnar sem skipta mli fyrir kttinn. Stofninn FECV er mjg algengur og  veldur engum ea vgum klniskum einkennum, en FIPV er hins vegar skavaldurinn sem veldur sjkdminum sem vi kllum smitandi lfhimnublgu. Reyndar eru skilin milli stofnanna flkin og eir eru einnig misjafnlega meinvaldandi.

Veiran veldur aeins alvarlegasta sjkdmsafbriginu komist hn inn kvenar blfrumur (macrophage) ar sem hn fjlgar sr og dreifist me blrsinni um lkamann. Hvers vegna a gerist er ekki vita og er reyndar eitthva sem enginn kann skringu .     

raun m segja a nafn sjkdmsins, .e. smitandi lfhimnublga, s villandi, v hann veldur ekki bara lfhimnublgu, heldur skemmir ar, veldur ablgum og skingum lffrum og stafa klnisk einkenni hans af v hvaa ar skemmast og til hvaa lffra skemmdu arnar liggja.

 

 

Smit  og smitdreifing

Veiran FCoV er mjg smitandi og smitar nnast hvern ann ktt sem kemst snertingu vi hana. Aalsmitleiin er anna hvort bein, .e. me saur, ea bein, .e. me saurmenguum hlutum svo sem afnotum af sama sandkasanum, saurmenguum matarltum, hreinum snyrtihldum, hreinum fatnai, skfatnai ea hreinum hndum. Smit getur einnig borizt ketti, t.d. vi feldhiru egar veirumengu hr  yrlast upp og kisa andar eim a sr.

 

Kisa A (1) er heilbrigur smitberi sem dreifir veirunni allt kringum sig (2) og smitar  ktt B
Kisa A (3) losnar vi veiruna, en kisa B skilur n t veiru og endursmitar kttinn A (5)
Kisa B losnar vi veiruna (6) en er kisa A (5) byrju njan leik. 

 

 

Smit getur, algjrum undantekningartilfellum, einnig tt sr sta um fylgju til fsturs og fast kettlingarnir mist veikbura ea dauir.

 

Flestir kettir veikjast aldrinum 6 24 mnaa, en geta smitast strax  5 7 vikna egar mtefnin, sem eir fengu gegn sjkdminum fr lunni me broddmjlkinni, hafa lkka a miki a au veita ekki lengur vernd.

 

Vi smit fjlgar veiran sr fyrst kokinu, en san aallega og nr eingngu slmh armanna. Smitdreifingin sr sta me saurnum, en veiran getur dreifst me munnvatni upphafi smits.  

 

egar kisa smitast af veirunni FCoV, gerist  eitt af  eftirfarandi: 

1. Kisa fr sjkdminn smitandi lfhimnublgu.

2. Veiran fjlgar sr, mtefni myndast blinu og a myndast nmi gegn veirunni sem httir a fjlga sr, mtefnin lkka og hverfa me tmanum (<10). Flesti kettir (58% ) skilja veiruna t um mnaartma, en hr um bil allir kettir (95%) eru lausir vi hana 9 mnuum eftir smit. mean veiran er lkamanum er ktturinn heilbrigur smitberi, .e. skilur t veiruna saurnum.

3. Kisa losnar ekki vi veiruna (13%) og verur . a. l. heilbrigur smitberi vilangt. Sumir essara katta geta veri me langvarandi niurgang.

4. Einhverjir kettir (4%) virast svo hafa algjra mtstu gagnvart veirunni, skilja  hana ekki t me saur og mtefnamyndunin er vart mlanleg rtt fyrir smit.

 

 

Sjkdmseinkenni  

af vldum veirunnar FCoV eru mrg, en oftast vg egar um er a ra smit me veiru af stofnium FECV. Stundum er kisa einkennalaus og stundum sst niurgangur skamman tma. S aftur mti um a ra FIPV, hina sku meinger veirunnar, bregst varnarkerfi lkamans vi rsinni, veiran fjlgar sr heft og berst me blrsinni um lkamann og veldur hinum banvna sjkdmi.         

a geta lii vikur, mnuir og jafnvel r fr v a kisa smitaist ar til  sjkdmurinn kemur  ljs og geta umhverfishrif eins og lag og streita fltt fyrir framgangi hans. egar ungir kettlingar smitast lur yfirleitt ekki langur tmi fr smiti til veikinda, en hj eldri kttum er adragandinn lengri og byrjunareinkennin ljsari, en gerast sm saman.   

    

Sjkdmsmyndirnar eru tvr; .e. vkvasfnun holrmum lkamans (effusive/wet FIP) ea blguhntar lffrum (noneffusive/dry FIP). Fyrri sjkdmsmyndin er mun brari en s seinni og einkennin greinilegri. Algengt er a bar sjkdmsmyndirnar fari saman. sem gerir greininguna enn erfiari.   

 

a. Vkvaformi

byrjun sst lystarleysi, deyf og hr hiti og vegna askemmdanna ber fljtlega einkennum vegna vkvasfnunar holrmum lkamans, .e. kviar og brjstholi, gollursholi, vi nru og pung. Sjkdmurinn gerist og kisa horast  nokku hratt og afholdgast, vvarrnun verur berandi og srstaklega aninn kviurinn. Skert lifrar- og nrnastarfsemi verur greinileg, vessaurr, hjartslttartruflanir og andnau sem stafar af vkvasfnuninni brjstholinu.  

  

 

                                          aninn kviurinn er greinilegur
                                                                                   

 

b. urraformi

urraform sjkdmsins er frekar hgfara og klnisk einkenni ess koma seinna ljs og eru bi ljsri og vgari byrjun. Byrjunareinkennin eru eins og hr a ofan, .e. hr hiti sem lkkar lti, lystarleysi, deyf og afholdgun. Veiran myndar blguhnta eim lffrum sem hn berst til og flest ll lffri geta ori fyrir barinu henni. Aallega skir hn lfhimnu, nru, lifur, ahjp augnanna og taugakerfi. Einkennin fara svo eftir v hvar hana ber niur og hversu miklar skemmdirnar vera. Vi nrna- ea lifrarbilun sst aukinn orsti/gula, augunum blga lithimnu og   skemmdirnar mitaugakerfi valda skjlfta, riu,  lmun ea flogum. Uppkst, niurgangur og sykurski geta stafa fr skingu brisi og svo getur sst sambland af mrgum einkennum.  

 

 

Greining og rannsknir

Greining smitandi lfhimnublgu er mjg erfi og nnast mguleg vegna ess hve sjkdmseinkennin eru mrg og lk og minna um margt einkenni annarra sjkdma.

Endanleg stafesting sjkdmsins fst oftast ekki fyrr en vi krufningu, en einstaka undantekningartilfelli vi vefjaskoun, nist sni af blguhnt. Nefna m, a af eim snum sem dralknar senda til rannskna rannsknastofu vegna gruns um smitandi lfhimnublgu, er aeins hgt  18% tilfella a stafesta sjkdminn. egar grunur vaknar a um smitandi lfhimnublgu s a ra og vkvasfnun kviarholi er aus, tti a taka sni af vkvanum, en strgult og seigt tfli er eitt af meinkennum hans.

 

 

 

 

Mling mtefnum bli er mikilvgur liur greiningu sjkdmsins, en a verur a undirstrika, a hvorki er mgulegt a stafesta ea tiloka smitandi lfhimnublgu me mtefnamlingunni einni saman. Vi nsmit myndast mtefni, en au lkka oftast fljtlega og eru flestum tilfellum horfin (<10) innan mnaar (sj kaflann um mtefni/ekki mtefni hr a nean) Mikil hkkun mtefna, 1280 ea meira getur,  samt rum sjkdmseinkennum, veri vsbending  um  smitandi lfhimnublgu, en h mtefni ein og sr eru EKKI stafesting a kisa s me sjkdminn. Vi  mtefnahkkun tti a mla au aftur 2 3 mnuum seinna til a sj hvort au hafi ekki lkka.

Mtefnamlingar geta hvorki sanna n afsanna a veiran sem smitai kisu s banvn ea ekki. Mlist mtefni bli er a aeins stafesting  a kisa hafi smitast.af veirunni FCoV og a mguleikinn a sjkdmurinn geti brotist fram s fyrir hendi. S um umtalsvera hkkun a ra, er mikilvgt a fora kisu fr llum streituvaldandi umhverfisttum (sj sjkdmavarnir).

Srhfar rannsknarstofur erlendis telja sig geta boi upp rannskn sem jafnvel 90% tilfella stafestir ea leiir lkur a um smitandi lfhimnublgu s a ra. Skoair eru nokkrir ttir eins og mtefni bli, gildi albmns og glblns (A:G) tfli ea blvkva og blmynd.

 

 

Mefer                                                                                                                                      

            Smitandi lfhimnublga er lknandi sjkdmur og v felst meferin fyrst og fremst lknandi mefer, .e. nringu og vkvamefer og ess sem er allra mikilvgast, umhyggju og nostri. Samhlia eru gefin breivirk sklalyf og nmisblandi lyf (Prednisolon/nrnahettusterar) v sjkdmurinn rst nmiskerfi. essi mefer getur bezta falli ltt sjkdmnum um stundarsakir.

Erlendis eru til veirudrepandi lyf, svokllu interfern (IFN omega), sem hafa veri reynd og notu til mehndlunar kttum me smitandi lfhimnublgu. Tali er a au geti lkna um rijung veikra katta. En lyfi eitt sr er ekki ngilegt ( sum essara lyfja eru reyndar verulega httuleg kttum vegna eitrunarhrifa) v meta verur sjkdmsstand kisu hverju tilfelli fyrir sig, hefja mefer strax og sjkdmseinkennin gera vart vi sig og sast en ekki szt, a stafest s a um smitandi lfhimnublgu s a ra. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Blusetning?                                                                                                                             markanum finnst aeins ein tegund bluefnis gegn smitandi lfhimnublgu en a er bluefni Primucell (Pfizer).  Bluefni sem er lifandi bluefni er ,,sprauta"   nasir kisu og vekur a upp mtefnavrn lkamans gegn FCoV veirunni (IgA/cell-mediated  immunity).                                                             

Bluefni getur hindra sjkdmseinkenni  hj  50 75%  katta sem ella hefu fengi sjkdminn. Bluefni verndar hins vegar aeins ketti sem hafa aldrei komizt snertingu vi veiruna og hafa .a.l. engin mtefni gegn henni blinu. S s ekki raunin, er bluefni algjrlega gagnslaust.

 Hj rktendum ar sem veiran FCoV er vivarandi vandaml (sem er frekar regla en undantekningin ar sem margir kettir ba saman) er mgulegt a blusetja unga kettlinga a undangengnum vararrstfunum, svo sem einangrun ur en eir n a mynda mtefni gegn veirunni. 

 

 

Fyrirbyggjandi agerir eru mikilvgar

 

Streita

Snt hefur veri fram , a streita er mikill hrifavaldur run sjkdmsins og a flestir kettir sem veikjast, hafa ori fyrir streituvaldandi reiti ur en sjkdmurinn brauzt t. Kettir sem hafa einkenni vkvaforms sjkdmsins hafa iulega ori fyrir einhverju streitulagi 2 4 vikum ur, en egar um urraform sjkdmsins er a ra, geta streituvaldandi hrifin hafa tt sr sta mnuum og jafnvel ri ur en kisa veikist. Hafi kisa mtefni FCoV blinu er mjg skynsamlegast a forast allt sem getur valdi streitu hj henni  svo sem a senda hana ntt heimili, kattahtel (frekar f einhvern til a passa hana heima) og forast allar skuragerir (t.d. frjsemisagerir),  su r ekki lfsnausynlegar.    

 

Dmi um streituvaldandi ttir lfi kisu:               

 

      Ntt heimili ea

      flutningur ntt heimili.

      Breytingar heima vi, s.s. barn, hundur, annar kttur ea kettlingur,

      kattamerg heimilinu (> 6 kettir),

      dvl kattahteli,

      msar (skur)agerir,

      slys,

      arir sjkdmar og

      meganga, fing og a mjlka kettlingum.

 

Hreinlti                                                                                                              

Hreinn sandkassi er bezta smitvrnin og mikilvgasta aferin til a vernda kisuna na gegn smiti.                                                                                                     Kassann verur a hreinsa oft og su margir kettir heimilinu vera lka a vera margir sandkassar og ekki frri en einn kassi fyrir hverja 3 ketti (bezt er kassi ktt). Sandkassana verur a stasetja fjarri matarltum svo  maturinn mengist ekki. Velja verur sand sem berst ekki me loppunum um allt hsni, v veiran dreifist auvita lka me. Vikulega, ea oftar, er nausynlegt a vo kassann r klri (og skola vel) og jafnframt a ryksuga oft, vel og vandlega, til a minnka mengun umhverfinu.     

 

 

 

 

Kettlingar 

Veiran er ekki srstaklega harger, en getur lifa utan kisa urru umhverfi allt a 7 vikur, t.d. saur. a arf a hafa huga, hafi smit komi upp heimilinu og tlunin er a la gjti ea a f annan ktt inn heimili.

Mtefnin sem kettlingar f me broddmjlkinni vernda til 5 7 vikna aldurs. Eigi a fora eim fr smiti, verur a taka undan lunni ur en mtefnin fr henni hverfa r blinu, einangra fr rum kttum hreinu (smitfru) umhverfi og gta trasta hreinltis anga til eir fara a heiman.

 

 

 Veiran FCoV olir illa flest hreingerningarefni og klr er upplagt stthreinsunarefni lausninni 1:32. markanum finnast einnig nnur stthreinsunarefn eins og Virkon sem er virkt veirur.

 

 

Mtefni ea ekki mtefni

Rktendur urfa a vera mjg mevitair um heilbrigisstand kattanna sinna sem er auvita undirstaa farsllar rktunar heilbrigra katta. 

ekking mtefnastu hpsins er bi mikilvg og nausynleg, v annars er htta a f heilbrigan smitbera inn ,,neikvan" hp katta ea senda inn hp smitara katta. Og a er hgara sagt en gert a losna vi veiruna FCoV, hafi hn einu sinni borizt inn kattahpinn og v fylgir verulegur kostnaur, bi vegna mtefnamlinga og dralkniskostnaar.

Heilbrigur smitberi kattahpnum sem viheldur og dreifir smitefninu umhverfinu er eins og tmasprengja, v hann smitar  bi kettlinga og fullorna ketti og margfaldar httuna a sjkdmurinn blossi upp me fyrirsjanlegum afleiingum.

 

- hva a gera ef kettirnir mlast me mtefni bli?                          

heimili ar sem eru fleiri en 10 kettir, er lklegt a einhver einn eirra skilji  t veiruna og endursmiti sfellt ketti sem n a losna vi hana. Su hins vegar frri en 10 kettir heimilinu, er tali lklegra a hpurinn heild ni a vera ,,veirulaus".

            Til a fjarlgja smitberana, verur a mla mtefni llum kttunum reglulega og einangra jafnharan ketti sem mlast ,,neikvir" .e. me engin mtefni, ella endursmitast eir njan leik. Smm saman fkkar ,,jkvu" kttum hpnum, en stundum getur lii langur tmi anga til allir kettirninr eru lausir vi mtefnin. Vita er a a getur teki einstaka ktt jafnvel fleiri r a losna vi veiruna FCoV og er tali a 13% katta losni aldrei vi hana a fullu. er ri a finna eim kisa ntt heimili, ar sem ekki eru neinir arir kettir sem hann getur smita.      

 

- og hvernig er hgt a forast smit inn ,,neikvan" kattahp?

Taki aldrei ktt inn kattahpinn nema a lta mtefnamla hann fyrst og:

      Gangi r skugga um a fressi sem fara me luna til s neikvur me tilliti til mtefna FCoV,

      sama gildir um lu sem kemur til prunar inn heimili,

      lti mtefnamla njan ktt ea ketti ur en eir f a koma inn hpinn,

      einangri kisu fr hpnum 2 vikur sleppi hn t og stofni til nins kunningsskapar vi fress, fari kattasningu ea htel og lti mla mtefnin ur en kisu er hleypt inn hpinn n,

      lti frekar passa kisurnar heima en a fara me r kattahtel.  

 

Eigi a taka njan ktt inn heimili, verur ur a ganga r skugga um hvort hann er heilbrigur smitberi ea ekki. S kisi ,,jkvur" .e. me mtefni bli, verur a einangra hann fr hinum kttunum, endurtaka mlingarnar og sleppa kisa ekki inn hpinn fyrr en mtefnin eru horfin r blinu.

 

Erlendis, t.d. Bretlandseyjum, hafa rannsknir snt a 84% katta kattasningum mlast me mtefni gegn veirunni FCoV bli og geta v veri heilbrigir smitberar. ess vegna er afskaplega mikilvgt a passa a kettir kattasningum hafi ekki afnot af sandkssum annarra katta og lna alls ekki skflu milli bra til a hreinsa saur r sandkssum. Smuleiis er mikilvgt a dmarar, dmjnar og dralknar stthreinsi hendur og bor milli hvers kattar sem eir skoa. Hafa arf huga v sambandi, a upphafi smits geta kettir skili veiruna t fr ndunarfrum, t.d. me hnerra og hsta (asmit). 

 

Tni smitandi lfhimnublgu kttum er heldur stgandi og dralknar geri sitt bezta til a bjarga lfi kisu, er a nsta vonlaus bartta vi ennan banvna sjkdm. Ekki er vita hvers vegna sjkdmstilfellunum fjlgar, en hugsanlega m leita skringarinnar auknum vinsldum katta og um lei breyttum herzlum kattahaldi. Hreinrktair ealkettir sem fara aldrei t, fleiri kettir  hverju heimili sem getur leitt til minna yfirrasvis fyrir hverja kisu og .a.l. streitu. Og egar kisa gerir stykkin sn inni kassa en grefur au ekki niur utandyra (og veiruna me), eykur a smitmagni umhverfinu rttu hlutfalli vi fjlda kattanna og ar me httuna  smitandi lfhimnublgu. 

  

Ekki eru kja mrg r san fyrsta tilfelli smitandi lfhimnublgu greindist ketti hr slandi, en a var jn 1998. San hefur tilfellum fjlga og n er svo komi, a rlega greinast alltaf nokkur tilfelli sjkdmsins.

byrg rktanda er mikil egar ungur kettlingur r hans rktun greinist me smitandi lfhimnublgu, v er lklegast a undaneldiskisan, ea arir kettir heimilinu, su heilbrigir smitberar og hafi bori smiti kettlinginn, einn ea fleiri.

Mikilvgt er a kanna stand stofnsins og lta mtefnamla alla kettina heimilinu og taka vandamlinu af fagmennsku og byrg og vinna eftir ofangreindum rleggingum til a losna vi smiti r umhverfinu.

 

 

Heimildir:

Infectious Diseas Of The Dog and Cat. Craig E.Greene,

Textbook og Veterinary Internal Medicin, Ettinger/Feldman,

Diane D. Addie DVM, The University of Glasgow, Scotland, U.K.

 

 

 

 

 

     Kynroski katta
 
16.02.2004 | Helga Finnsdttir
 
 
                                                                                                                 
Kettir eru um margt srstk dr og eiga sr margar hliar, ekki bara fjlda lfa, heldur er t.d. xlunarmynstur eirra og meganga flknari en hj rum tmdum rndrum .

 

Kynroski

Flestir kettir vera kynroska 6 10 mnaa, lur heldur fyrr en fress. Kynroskinn  rst a einhverju leyti af v hvaa rstma kisa er fdd en einnig  tegund, umhverfi og furstandi. Frvik geta veri veruleg, v ekkt er a lur geti goti llum a vrum 5 6 mnaa, sem sannar a r hafi ori kynroska 3-4 mnaa, mean arar lur vera svo kannski ekki kynroska fyrr en 16 18 mnaa. Ealkettir vera a jafnai seinna kynroska en venjulegar kisur og a sama gildir um ketti, sem alfari er haldi inni.

 

Mealaldur kynroska        

 

Tegund Aldur mnuum
Heimiliskisa   7  (3 15)
Colorpoint  13 (12 18)
Burma            8  

 

 

Lur vera raun aldrei of gamlar til a eignast kettlinga, en sjaldgft er hins vegar a r gjti eftir 14 ra aldur. 

         Vi kynroska byrja fresskettir a merkja sr yfirrasvi sitt og merkja nnast allt sem fyrir verur, innanhss sem utan. Lyktin er fremur slm og getur veri erfitt a losna vi hana. Vi vnun htta fress a mekja, enda atferli kynbundi, og lyktin hverfur nnast einnig.   

 

Fengitmi

la er rstabundinn, en er lgmarki svartasta skammdeginu (janar september), en nr hmarki um lei og daginn fer a lengja. Sumar lur breima ri um kring, srstaklega r sem alfari er haldi inni, v birtumagni (ljs) hefur hrif  kynhormnana.  Fresskettir eru hins vegar tilbnir til prunar alla daga rsins kynhvtin s einnig lgmarki hj eim svartasta skammdeginu.     

Lur vera venjulegast breima viku eftir a kettlingarnir eru teknir undan, dmi su um a r geti breima rfum slarhringum eftir got. ess vegna er nausynlegt a halda lu kettlingum alfari inni fr v a hn gtur og anga til hn er ger frj ea sett aftur pilluna. Tknilega s getur la auveldlega goti risvar sinnum ri, mia vi 65 daga megngu.

 

Gangmli

Lur breima a mealtali  u..b. 3ja vikna fresti og varir gangmli (breimastandi)  6 8 daga. Gangmli skiptist fyrirgangml (prostrus) sem varir 1 3 daga og dagana er kisa venju kelin og getur merkt umhverfi me v a sprna eins og fress utan veggi og hsggn. Venjulegast er engin tfer ea breyting ytri kynfrum.

Tmabili sem egglos getur tt sr sta (strus) er 6 8 dagar, en andsttt vi tkur verur aeins egglos hj lum parist hn vi fress.

Atferli breima la fer varla fram hj nokkrum manni, v kisa glar sbylju, veltir sr og nuddar utan flk. Lystin minnkar og kisa heldur fram a sprna hr og ar og me vaginu skilst t lyktarefni feromon sem laar fresskettina a.

 (Heimildir: Astrid Indreb. NVT. 1993)
 

 

 

 

 

 

 

A f ktt inn ntt heimili!

A f ktt inn heimili getur haft tluverar breytingar fr me sr fyrir ara fjlskyldumelimi. Bi veitir a mikla ngju en skyldurnar eru lka margar og ef telur ig ekki geta uppfyllt r og veitt kisa umhyggju sem hann arf ttiru a hugsa ig tvisvar um. Einnig arf a athuga hvers konar kttur hentar r og num fjlskylduastum. Viltu kettling ea fullorinn ktt? Hreinrktaan ea blending? Sngghran ea loinn (shran)?

Athugau:

Kettlingar urfa tma til a roskast og lra umhverfi sitt, eir hafa mikla orku sem eir urfa a nota og eru v oft miklir ltabelgir og fjrklfar. Einnig urfa eir fri til a hvlast. Rlegt er a hafa kettling gu urrfri (nr eingngu) og vatni til drykkjar. Veri stafst matarvenjum, a fyrirbyggir vandaml tengdum mat sarmeir.

hvar er fuglinn?

egar velur r kettling arftu a taka tillit til hvaa heimilisastur voru ar sem hann fddist og lst upp. Fyrstu 2-3 mnuina mtast kettlingurinn mjg af umhverfi snu og a hefur mikil hrif persnuleika hans sar lfinu. Hvernig var mirin skapi og var hn heilbrig? Ef mgulegt er skaltu fylgjast me kettlingnum a leik til a sj hvort hann s ekki heilbrigur o.s.fr. Kettlingar ttu ekki a fara fr murinni fyrr en vi 9-12 vikna aldur.


 

Skoau:

Eyrun: au eiga a vera hrein n tferar. Stanslaust klr eyrunum getur veri merki um eyrnamaur ea eyrnablgu.

Augun: au eiga a vera tr, bjrt og n tferar. Aeins rltil rnd af rija augnlokinu m sjst.

Nefi: a a vera kalt og rakt, n tferar fr nsum. kisa a leika sr

Munnur og gmar: eir eiga a vera flbleikir a lit og ekki illa lyktandi.

Kviur: a vera rlti hnttttur en ekki aninn sem getur veri vsbending um ormaskingu.

Feldurinn: hann gefur ga vsbendingu um heilbrigi kattarins. Hann a vera ttur og laus vi flsu og hlfglansandi-glansandi, allt eftir aldri kettlingsins.

Afturendi: hann a vera hreinn, n nokkurra einkenna um niurgang n tferar fr kynfrum.

 

Ein af eim skyldum sem fylgir v a vera me ktt er a fara me hann reglulega til dralknis heilsufarsskoun og kisa uppi  trblusetningar. Fyrsta skoun fer fram um a leyti er tekur kettlinginn ea vi 12 vikna aldur og halda san fram me reglulegu millibili (1*ri) ar til ktturinn er orinn aldraur. slandi er blusett fyrir tveimur smitandi sjkdmum og stundum eim rija - sj near sunni. essir sjkdmar eru kattarfr og kattainfluensa en s riji er chlamydiusking ( ekki s sama og kynsjkdmur flki). Enginn essara sjkdma smitast yfir flk. Kettlingarnir eru blusettir fyrst vi 10-12 vikna aldur og grunnblusetningin endutekin 4 vikum seinna. San er endurblusett rlega. Rlegt er a ormahreinsa kettlingana sama tma. Athugi a kettir geta smitast af kattafri og kattainfluensu n ess a yfirgefa heimili sitt, t.d. ef eigendur ea fjlskyldumelimir umgangast ketti rum heimilum. Ef kisi verur veikur ea verur fyrir slysi arf hann a fara til dralknis og anga koma margir kettir sem felur sr tluvera smithttu fyrir kisa. Einnig er a skylda a hafa kettina blusetta ef eir urfa a gista kattahtelum. a innikettir fi sur ormasmit kemur a fyrir, eir geta bori a sr fr murinni (gegnum murmjlkina) ea ef eir veia t.d. ms.

 

Athugau:

Ekki er rlegt a gefa kttum mjlk a staaldri, elilegra er a eir fi vatn. Of mikil mjlk hefur neikv hrif feldinn og meltinguna. A sjlfsgu m stku sinnum gefa kisa eitthva sem honum finnst gott en hafi a algjrlega spari og sjaldan. T.d. rkir s misskilningur va enn a fiskur s eitthva sem kettir eiga a bora. Fisk mundi kisi aldrei veia sjlfur og ar sem fiskur er hlainn prteinum getur hann of miklu magni valdi hrlosi og flsumyndun og auki lkurnar verulega vagsteinsmyndun fressum en s sjkdmur er einungis lknanlegur me vagblruskolun og srstku matari kjlfari.

 

mjlk er g..

Dmi um furvenjur: ktturinn fr reglulega soinn fisk og milli fiskmlta er sklin hans full af galitlu urrfri.

Dmigerar orskakir: ktturinn er me ljtan flsugan feld, fer sfellt r hrum, safnar tannstein tennur og fr jafnvel vagsteina mijum aldri.

Til rbta: hafu kttinn inn alltaf gu urrfri sem kaupir hj dralkninum ea hj fagbum fyrir gludr. Gefu honum ekki meira en rlagt er pakkanum og hafu alltaf feskt og hreint vatn vi hliina matnum. minnkar mguleikinn vandamlum talsvert og munt sj breytingar tliti og lan kattarins til hins betra.

Vandaml tengd offitu. Of feitt dr er a dr sem vegna aukinnar fitusfnunar erfi leikfimivegur meira en 15% af kjryngd sinni. Kannanir V-Evrpu hafa snt a um 25% hunda og 10-15% katta eru of feitir. egar hundurinn ea ktturinn er fullvaxinn er gtt a vigta hann til a bera saman kjryngd sem upp er gefin fyrir tegundina. Drin fitna egar au innbyra fleiri hitaeiningar en au n a brenna.

Helstu vandaml tengd offitu eru tengd stokerfi og liamtum. Offita er lka slm fyrir hjarta- og akerfi og getur einnig leitt til sykurski svo eitthva s nefnt. A sjlfsgu er einfaldast og best a koma veg fyrir a ktturinn ea hundurinn veri of feit.

 

 

 

frjsemisager kettinum - til hvers?

Fress eru gelt vi 6-7 mnaa aldur fyrsta falli. Kostirnir eru eir a ktturinn verur rlegri og hin sterka lykt af vagi eirra hverfur. Ktturinn verur heimakrari og lendir sur slagsmlum vi ara ketti og sast en ekki sst er me geldingunni sporna gegn v a fjlgun katta veri of mikil og fyrirbyggir a a ngotnir og stlpair kettlingar su svfir vegna ess a a finnst ekki heimili fyrir . Agerin er einfld og kisi fr a fara heim sama dag. Sri grr 5-7 dgum.



rmantk

Athugau:

a er tbreyddur misskilningur a lur urfi a eiga kettlinga einu sinni ur en r eru teknar r sambandi. Agerin hefur ekki nein hrif skapgeri ea hegun kattarins gagnvart r ea rum heimilismelimum. a sem lan ea fressin hafa aldrei upplifa munu au ekki sakna.

 

Lur vera kynroska bilinu 6-9 mnaa. Til ess a koma veg fyrir a r su a eiga skilega kettlinga er hgt a gera r frjar me ager ea setja r getnaarvarnarpillu sem gefin er einu sinni viku alltaf sama vikudegi. frjsemisagerin er varanleg lausn og agerin er einfld inngripi s meira en hj fressunum. Kisa fr a fara heim sama dag.

 

 

 

Hvernig virka bluefni?

egar kettir eru blusettir er bluefninu sprauta undir h eirra. Stungan veldur rlitlum srsauka en a ru leyti finna eir lti fyrir henni. Bluefni kennir hvtu blkornunum bli kattarins a ekkja og rast vrusa ea bakterur sem bluefni inniheldur. etta hindrar a ktturinn skist af essum kvenu skingarvldum.

Blusetningar.

Kattarfr var ein helsta orsk daua katta ur en bluefni gegn kattarfri kom til sgunnar. Sjkdmurinn er srstaklega httulegur kettlingum og ungum kttum og veldur alvarlegum uppkstum og niurgangi sem stuttum tma getur valdi banvnni ofornun. Vrusinn smitast m.a.me sktum saur og getur borist kettlingafstur gegnum fylgjuna og valdi m.a. fsturlti.

 

 

 

 

Kattainfluensa.

Nr ll tilfelli ndunarfrasjkdma kttum orsakast af herpesvirus ea calicivirus (stundum bir saman). Kattainflensa er sjaldnast banvn, undantekningar eru skingar hj mjg ungum drum og drum sem jst af rum kvillum fyrir. Einkennin eru au smu og vi influensuskingu hj okkur mannflkinu: hnerri, nefrennsli og rennsli r augum, en einnig geta myndast sr munnholi kattanna. Ef kttur skist getur hann bori vrusinn langan tma og annig bori smit ara blusetta ketti. Sumir kettir sna aldrei nein einkenni en eru heilbrigir smitberar mean arir eru me sr munnholi ea "kvef" sem lknast seint.

Klamidia.

(Clamydia) er sjkdmur sem veldur srsaukafullum blgum, sramyndunum og leka fr augum. Klamida er einnig litinn einn af orsakavldum fsturlts og frjsemi lum. essi baktera veldur aallega usla ar sem margir kettir eru, eins og t.d. rktunarbum og kattahtelum. Ef upp kemur sking svona stum getur reynst erfitt a losna vi sjkdminn ar sem hann sktur oft upp kollinum aftur og aftur. Hj ungum kettlingum veldur klamida srum augum og augnleka allt fr v eir eru frra vikna gamlir. Blusetning gegn klamidu er ekki eins mikilvg hj hinum almenna heimilisketti en hann getur auveldlega smitast ef hann lendir t.d. kattahteli.

 

 

Hvenr fer blusetningin fram?

egar kettlingarnir fast f eir vernd gegn msum smitsjkdmum me hjlp mtefna sem eir f me fyrstu murmjlkinni (broddinum). nmi minnkar san smtt og smtt upp r 7 vikna aldri og fyrsta blusetning fer jafnan fram kringum 8-9 vikna aldur. Seinni blusetning fer svo fram 3-4 vikum eftir fyrstu og rtt er a halda kettlingnum fr rum kttum ar til nokkrum dgum eftir seinni blusetningu.

 

Hafi hugfast!

S vernd sem flest bluefni gefa, minnkar me tmanum og mishratt eftir v hvaa tegund bluefnis hlut. Oftast er rleg blusetning ng til a vihalda ngu magni mtefna bli kattarins til a ra vi smit. a er elilegt a ktturinn inn geti e.t.v. ori dlti "eftir sig" 1-2 daga eftir blusetninguna og kannski myndast sm blguhnur stungustanum. a er srtaklega mikilvgt a endurblusetja rttum tma ketti sem oft lenda slag vi ara ketti, fara kattasningar ea gista kattahtelum.

Enginn hundur ea kttur er fddur me nttrulegt mtstuafl gegn alvarlegum og oft lfshttulegum sjkdmum. Veikist au af sumum essara sjkdma vera au flestum tilfellum alvarlega veik ea jafnvel deyja. Sum geta lka hloti varanlegan skaa.

 

 

 

 

 

Ormahreinsun.

Regluleg ormahreinsun er auvita mikilvg fyrir heilbrigi drsins, til a efla mtstuafl ess og auka virkni blusetninganna, en ekki sur mikilvg til a vernda umhverfi (nnur dr, brn og fullorna) fr v a smitast af ormi. Sem byrgum kattareiganda ber manni skylda til a ormahreinsa drin a.m.k. 1-2 ri. Nnari upplsingar um ormategundir og smit eru sunni msar greinar. Ormahreinsun - af hverju?

Hreinlti er mjg mikilvgt, rfa arf kattasandkassann daglega. Skynsamlegt er a breia yfir sandkassa sem brn leika s (spluormasmit getur stku sinnum borist flk en aeins rf tilfelli leia til veikinda, llu verra er bandormasmit).

Mehndlun me ormalyfjum. Til eru nokkrar tegundir ormalyfja sem n til ormanna grnum dranna en ekkert lyf nr til lirfa sem liggja dvala. Skynsamlegt er a ormahreinsa drin minnst 1-2 ri, hvolpa og kettlinga jafnvel oftar. Dr sem hafa veri ormahreinsu eru einnig betra standi til a berjast vi ara sjkdma. Einnig er mikilvgt a eigendur ormahreinsi drin sn reglulega til a koma veg fyrir fordma og hrslu sem stundum grpur um sig egar rtt er um orma og ormaskingingar. a er siferileg skylda okkar fyrir samflagi, heilsu dranna okkar og okkar sjlfra vegna, a standa okkur essum mlum. a er ekkert verra en fordmar og vanrksla dra af vldum ffri um smitleiir og varnir, sem mjg einfalt er a fylgja eftir.

Athugau:

Dralknastofan bur upp alhlia mehndlun sjkdmum dra. Rntgenastu, blrannskn, skuragerir, snarskoun, rmga bistofu, verlsun me fur og mislegt tengt drahaldi, vingjarnlegt vimt og umfram allt ga jnustu vi ig og gludrin n.

 etta efni er af vef Dralkningastofunnar Lyngsi 18 Garab

 

 

 

 

 

 

Samykkt um kattahald Reykjavk
nr. 622, 15. september 1999.
 
1.  gr.
Kattahald  stir eftirfarandi takmrkunum.
 
2.       gr.
Alla ketti skal merkja me l um hlsinn, ea annan sambrilegan htt ar sem fram koma upplsingar um eiganda, heimilisfang og smanmer ea rmerkingu skv. stlum Alja staalrsins (ISO 11784 ea 11785).
 
3.       gr.
Um kattahald fjleignahsum fer a 13. tl. A-li 41. gr.  laga nr. 26/1994 um fjleignahs.
 
4.       gr.
Eigendum ea umramnnum katta ber a taka tillit til fuglalfs varptma, t.d. me v a hengja bjllu ketti og eftir atvikum a takmarka tiveru katta.
 
5.       gr.
Eigi m hleypa kttum inn svi au, sem um rir III.-V. og XI.-XVII. kafla heilbrigisreglugerar nr. 149/1990 me sari breytingum og inn stai ar sem framleisla og dreifing matvla fer fram, sbr. kvi reglug. nr. 522/1994 um matvlaeftirlit og hollustuhtti vi framleislu og dreifingu matvla.
 
6.       gr.
Ketti skal ormahreinsa og blusetja reglulega skv. leibeiningum dralkna.
 
7.       gr.
Ef kttur hverfur fr heimili snu skal eigandi ea umramaur gera rstafanir til a finna kttinn.
8. gr
Heilbrigisnefnd Reykjavkur fer me eftirlit me framkvmd samykktar essarar.  Starfsmenn Meindravarna Reykjavkurborgar starfa umboi heilbrigisnefndar og er sem slkum heimilt a fanga  ketti.
9.       gr.
Borgaryfirvld skulu gera rstafanir til trmingar villi- ea flkingskttum.  v skyni er heimilt a koma fyrir brum, agni ea sambrilegum tkjum til a fanga ketti enda s framkvmdin auglst me berandi htti me sj daga fyrirvara og kattaeigendum annig gert kleift a halda kttum snum inni mean s ager stendur yfir.
 
10.   gr.
S kttur fangaur er skylt a geyma hann sj daga.  Hafi kattarins ekki veri vitja innan ess tma skal honum rstafa til ns byrgs eiganda, hann seldur fyrir fllnum kostnai ea aflfaur.  Ef eigandi gefur sig fram skal hann greia fallinn kostna.
 
11.   gr.
Ef kvarta er treka undan gangi katta tilteknu svi er starfsmnnum Meindravarna Reykjavkurborgar heimilt a handsama br og flytja drageymslu a undangenginni auglsingu, sem birtast skal a.m.k. tveimur slarhringum ur en framkvmdin hefst.
 
 
 
 
12.   gr.
Um brot samykkt essari skal fara samkvmt kvum laga nr. 7/1998 um hollustuhtti og mengunarvarnir.
 
13.   gr.
Framangreind samykkt borgarstjrnar stafestist hr me skv. 25. gr. laga nr. 7/1998 um hollustuhtti og mengunarvarnir og last gildi egar vi birtingu.
 

Umhverfisruneytinu 15. september 1999

 
F.h.r.

Ingimar Sigursson

 

 

 

 

  Bogfrymlastt - er hn httusm fyrir vanfrar konur?

 

 

15.02.2006 | Helga Finnsdttir                                                                                       

Bogfrymlastt

er venjulegast einkennalaus sjkdmur og ekki httuleg heilbrigum einstaklingum sem mynda mtefni 1 2 vikum.               

     Hj varnarskertum einstaklingum og unguum konum, getur hn hins vegar veri httulegur sjkdmur og getur verstu tilfellum valdi alvarlegum skaa fstri og jafnvel fsturlti. 

      Tni smits er misjfn eftir lndum og skortur hreinlti, samt neyzla hru ea ltt elduu kjti, stran tt skingum manna.  

  

Sjkdmsvaldurinn                                                                                         er frumdri bogfrymill (toxoplasma gondii) sem fjlgar sr inni kyrndum frumum allra blheitra dra og  fugla.  

        Lfsferill bogfrymilsins var mnnum lengi mikil rgta og  a eru ekki kja margir ratugir san a kom ljs hvernig flknum lfsferli hans  er htta. ri 1970 fundust olhjpaar okfrumur (egg) kattasaur sem stafesti a kettir (og ll dr af kattatt) eru einu endahslar snkjudrsins.

                                                                                                      Bogfrymill

        Snkillinn getur aeins ori kynroska rmum katta og a eru aeins kynroska bogfrymlar sem geta mynda smitefni, olhjpuu okfrumurnar, eggin.         

a er ess vegna sem ktturinn er mikilvgasti hlekkurinn vihaldi og tbreislu smitefnisins

 

Lfsferill og hringrs                                                                      bogfrymilsins er afar flkinn. Snkjudri getur bi fjlga sr me kynskiptri fjlgun (aeins meltingarvegi kattanna) og me kynlausri fjlgun bi  kttum og llum tegundum millihsla. 

 

Kettirnir hafa afgerandi hrif vihald og tbreislu smits umhverfinu og vihalda hringrs ess me veii sktri br, nagdrum ea fuglum sem hafa smitast vi a ta  smithfar okfrumur saurmenguum jarvegi, ea vefjablrur r hrjum.

 

Okfrumurnar, eggin, sem skiljast t me kattasaurnum menga umhverfi, jarveg og vatn. r eru afar vel varar gegn veri og vindum (me olhjp) og geta lifa umhverfinu svo  mnuum og jafnvel rum skiptir vi kjrastur.

 

        Okfrumurnar vera hins vegar ekki smithfar fyrr en     2-3 (1-5) dgum eftir a r ganga niur af kettinum, v r urfa fyrst a mynda gr, en myndun ess er h hita- og rakastigi.

 

 

Okfruma me grum, tilbin til smitunar 

  

      Kettir smitast aeins einu sinni lfsleiinni af bogfrymlastt, en veikjast hins vegar afar sjaldan af sjkdmnum, eru heilbrigir smitberar. remur til ellefu dgum eftir a kisa smitast, byrja okfrumurnar a skiljast t me saurnum og gera a nstu 2 - 3 vikurnar ea mean nmiskerfi kattarins er a virkjast. eim tma skiljast t tugmilljnir eggja, en san ekki meir.  

 

    Erlendar rannsknir sna, a hverjum tma skilja 1 2% af kttum t olhjpaar okfrumur me saur sem geta lifa umhverfinu mnui til r vi kjrastur.

 

Eins og allir vita er a nr mgulegt fyrir flk a varast kattasaur umhverfinu, v kettir hafa ann httinn a moka yfir saurinn og lykt, litur og tlit hans breytist skmmum tma rkum jarvegi.

 

   

Smitleiir

eru margar, bi menn og dr. 

      myndinni sst hvernig smiti dreifist um umhverfi fr kisu, en upphafi er egar:

1. Egg bogfrymilsins, olhjpuu okfrumurnar, ganga t me kattasaurnum   kattasandinn og/ea umhverfi (jarveg og vatn).

2. aan geta eggin borizt  millihsla sem geta veri nagdr og fuglar, grasbtar    - og menn.

 

3. Maurinn getur lka smitast af smituum millihslum (vefjablrum) og menguu grnmeti og vatni.     

 

 

Htta smiti er ltil, og nnast engin, fr kttum sem a staaldri er haldi inni og f aldrei tkifri til a veia ea komast menga umhverfi.

 

Fari kisa hins vegar t, veii - og smitist, minnkar httan smiti flk verulega, s kassinn hreinsaur daglega, v  eggin vera ekki smithf fyrr en 2 - 3 dgum eftir a au ganga niur af kettinum. 

    

 

 

           Httan smiti er hins vegar eim mun meiri fr ,,tikttum" og srstaklega eim sem eru veinir, sem og ungum kttum sem eru nbyrjair a fara t og nsmitast. 

 

slenzk rannskn sndi a algengi mtefna gegn bogfrymlum bli tikatta er 27% hr Reykjavk, en 30.2 % landinu llu.

Algengi mtefna reykvzkum innikttum (.e. innikatta egar rannsknin var ger) er hinsvegar aeins 6.2%. 

 

 

 

 

 

 

- me okfrumum (eggjum)

          egar smithf egg berst ofan einhvern millihslanna, mann, grasbt, nagdr ea fugl, leysast au upp  meltingarvegi hans og vera a snklum (tachyzoit). Snklarnir  fara me blstraumnum t um lkamann, taka sr blfestu frumum margra lffra og mynda ar vefjablrur sem er hvldarform snkilsins (bradyzoit) og geta fundizt eim sundatali eftir str vefjablrunnar.

 

 

 

 

 

Sniklarnir (tachyzoit) sem berast me blinu um lkamann

 

 

- vefjablrum

egar maur ea dr innbyrir vefjablrur t..d. illa sonu ea hru kjti, sama ferli sr sta; vefjablaran leysist upp meltingarveginum og snklarnir  dreifast um lkamann og mynda vefjablrur njan leik.

Vefjablrurnar halda velli vi hsilsins enda, en geta virkjast sar vinni og valdi skingu fi einstaklingurinn nmisblandi sjkdm, ella heldur nmiskerfi skingunni skefjum.

                                                                          Vefjablara vva

 

 

Smit flk

Undir venjulegum kringumstum er helzta smitlei bogfrymla menn me menguum matvlum ea drykkjarvatni, sktu kjti (me vefjablrum) og um fylgju til fsturs. (Sj mynd af smitleium  hr a ofan).

    

        Vesturlndum er tali a smitefni berist frekar flk me hru ea ltt elduu kjti (lamba- og svnakjti) en kttum.

 

 

 

 

      Grnmeti og vextir geta veri mengair okfrumum, v r berast  grnmeti og vexti  me menguu vatni ea jarvegi.

 

       Hj flki getur sjkdmurinn birzt me msum htti, veri mefddur ea unninn. Einkenni hans eru margvsleg og geta sum komi fram sar vinni.

Tali er a bogfrymlastt s afar ft slandi.

(Sj Landlknisembtti/skrningarskyldir sjkdmar 1996 - 2004)  

  

- og sauf

       Sauf (og svn) er tiltlulega mttkilegt fyrir bogfrymlaskingum, a sni engin merki veikleika og v geta fundizt vefjablrur lamba- og kindakjti.

Helztu einkennin um bogfrymlaskingar sauf eru snemmbrt fsturlt ea fing veikbura lamba. (Sj forvarnir). 

 

 

Forvarnir og frsla

er skilvirkasta og drasta leiin til a forast smit me bogfrymlastt. Mikilvgt er fyrir alla og srstaklega flki httuhpum, .e. frskar konur og sjklinga me nmisblandi sjkdma, a gefa forvrnum verugan gaum.

 

Helztu forvarnir eru:

- heimilinu

       Gegnumsteikja allt kjt (65C) og smakka aldrei hru kjti.     (Ath. a a er alls ekki ruggt a smitefni eyileggist vi         frystingu,  sltun, matreislu rbylgjuofni ea egar matvli eru ,,grafin).

     vo  vel hendur og ll hld sem hafa komist snertingu vi hrtt ea lti matreitt kjt. Ekki snerta slmh (augu, nef, munn) me vegnum hndum.

      vo allt grnmeti og vexti fyrir neyzlu.

     Fra ketti me urrfri/dsamat og lta ekki lta einstaklinga httuhpi hreinsa gamlan kattasaur r sandkassa kattarins, og

      a eir voi sr alltaf vel um hendur eftir a hafa snert ktt.

 

- utanhss:

     Vera me hanzka vi garvinnu (og snerta ekki slmhir munns, augna ea nefs me hnzkunum),

     Hafa lok sandkssum barna og skipta um sand leiki minnsti grunur a kttur hafi gert stykkin sn sandkassann. Kenna brnum jafnframt a setja hvorki mold n sand munninn.   

 

- sveitabjum:

     Lta ekki frskar konur hjlpa til vi saubur og

     halda kttum fr furgeymslum og 

      hlum  og fjarlgja allan  kattasaur rr tihsum.

      Fra ketti sveitabjum me urrmat/dsamat og

      koma veg fyrir a eir komist dau lmb/grsi ea fylgjur.

      Nota frekar eitur en ketti til a halda msagangi fr tihsum.  

 

 

 

 

Engin sta er til ess, veri kona ungu og er jafnframt kattaeigandi, a losa sig vi kisu. Mikilvgast er a fara eftir ofangreindum vararreglum hvvetna.

 

 

 

Hafi konan hins vegar hyggjur af v hvort hn hafi smitast af bogfrymlastt ea ekki, er rttast a fara fram mtefnamlingu nstu mraskoun. Mlist engin mtefni blinu gegn bogfrymlastt, telst hn httuhpi.

 

 

 

 

 

 

 
 

ER HGT A TENGJA LIT FELDI VI SKAPGER?
 Copyright 2001, 2003 Sarah Hartwell

kattaathvarfinu ar sem hfundur starfar er tala um ekkar tortie lur og afslappaa svarta ketti. Einn af dralknunum ar notai lka essa umsgn um tortie lurnar og sagi a alekkt a r vru mislyndar. Hinsvegar sagi hann a ef r vru me hvtu hefi a randi hrif r og tortie lur me eru ekki eins uppstkkar og brndttar tortie lur. r tortie lur sem eru blar og krem hafa ekki ennan stimpil sr, mgulega vegna ess a r eru sjaldgfari. Rauir kettir eru sagir fjrugir og kraftmiklir (og stundum kvikindislegir ea slttugir) sem passer vel mia vi litinn eim. Marmarabrndur eru mjg heimakrir mean tgrabrndur eru sjlfstari.

Oft er tala um hinn dmigera raua hgna sem flabitinn uppstkkan flkingsktt. Rauar lur eru lttugar. a getur rugla a stundum er tala um a rauir kettir su afslappair en a er tala um a eir su mjg skapstrir egar eir vera reiir rtt eins og rauhrt flk. a a vera kraftmikill ea kveinn getur komi sr vel stundum bi fyrir ketti og manneskjur! Marmara brndur hvort sem er kvenkyns ea karlkyns eru taldar gilegar og heimakrar kisur; rleg og g gludr. mrgum kortum m sj brndtta ketti sem liggja fyrir framan arininn sem tkn fyrir hllegt og gilegt heimili. a er sagt a svartir og hvtir kettir su flakkarar mean hvtir kettir eru feimnir ea taugaveiklair. Nest greininni er listi af einkennum sem eru tengd kvenum litum hj kttum.

Lflegir rauhausar?

 

Hversu miki af essu er uppspuni og a hve miklu leyti er litur og mynstur katta tengt persnuleikanum? Bi erfast og stjrnast af genum annig a mgulega gti litur feldi tengst skapger. Vi rktum ketti fyrir tliti en sjaldan vegan persnuleika. Litur feldi, ger af feldi og srstk persnueinkenni gtu tengst erfafrilega. sumum nagdrum er hvti liturinn tendur vi meiri undirgefni og auki ol fyrir mehndlun, a gti veri stan fyrir v a hvtar ms og rottur eru algengar tilraunastofum.

FYRRI SKOANIR LITUM

ri 1872 tengi Dr. Gordon Stables kvein persnueinkenni vi mismunandi liti kttum. listum sem hann geri var hann me kvenar lsingar. Lsing hans raubrndttum ketti er svona; raubrndttur kttur tti a vera svipaur a str og lgun og s brni. eir eru jafn hjartagir og skapgir og brnu frndur eirra en betri veiikettir. eir fara lengra og rast strri br. eir eru lka stundum gir a veia fiska.  (kettir eru, yfirleitt hugasamri um veiar frekar en gir a veia fiska). Um brnbrndtta ketti skrifai hann a eir nlguust mest fullkomnun. eir eru undirgefnir, heiarlegir, trir og nta sr sjaldan til fulls hversu sterkir eir eru. Samkvmt Gordon Stables ri 1872 notuu malarar frekar hvta ketti til a veia ms ar sem eir sust ekki eins vel upp vi hveiti pokana.

R. S. Huidekoper skrifar bk sinni Ktturinn (The Cat, 1895) um liti og skapger. Hann sagi um svarta og hvta ketti eir hafa meiri tilhneigingu en arir kettir a vera feitir og latir, ea tttir og veslir, eins og getur ori. [] Svartur og hvtur kttur er stlegur og hreinlegur, en sjlfselskt dr og er ekki er gott a lta brn leika vi hann. Huidekoper hlt fram og talai um a geni sem olli v a kettir vru me hvtu leiddi lka til hnignandi skapgerar. Tortie og hvtar lur hafa tilhneigingu til a vera latar egar aldurinn frist yfir r v meira hvtt v latari vera r. r eru srstaklega hreinltar og mjg hgmlegar  og eya miklu af tma snum a rfa sig. Tortie lur sem eru ekki me hvtu, eru bestu veiikettirnir, hafa mesta olinmi vi a veia ms og eru gfurlega hugrakkar. r eru ekki srlega strkar, og stundum jafnvel grimmar og skapvondar a elisfari.

Alveg hvtir kettir eru framfrnir, mjg hrifinir af klappi og kjassi, hljltir me vikvmt skap, heiarlegir persnuleikar. eir vilja frekar f mat r skl og af bori mean eir liggja stl, en a fara t a veia ea stela r eldhsinu. Hvtir kettir eru stundum heyrnalausir, og stundum blindir n ess a a sjist augum eirra.

ri 1981 skrifai Phyllis Lauder g rktai gtan tortie kettling, sem vann til verlauna kattasningu London og eldri flagi spuri mig hvort hn lki sr a vatni? g viurkenndi hissa a essi kettlingur elskai a leika sr a vatnsdropum r krananum me loppunni. Tortie lur gera etta alltaf sagi vinur minn alvarlegur og g uppgtvai a af llum kettlingunum sem g hafi rkta var etta eina tortie lan og eini kettlingurinn sem lk sr a vatni.

LEITIN A STALARI MYND

Hluti af vandamlinu er a eigendur bast vi v a kettir fylgi kveinni stalari mynd. Ef segir vi flk a svartir kettir su ljfir a elisfari og a rauir kettir su skapillir, er lklegt a etta flk einblni stluu hegunina og lta svo a hegun sem passar ekki s ekki takt vi persnuleikann. Manneskjur eru ekki hrifnar af reiu og vissu og reyna v a finna reglu og mynstur alls staar a er annig sem vi hfum ori rangursrkasta tegundinn jrinni og stundum finnum vi ea bum til mynstur ar sem a er raun ekki til staar.

ekkar Tortie lur?

 

Ef eir sem umgangast kunna ketti tra v a tortie lur su skapmeiri en arir kettir er lklegt a eir nlgist r me varfrni. Ktturinn getur skynja streituna og er lklegri til a vera gur vi ann sem er stressaur. eir sem tra v a marmarabrndur og svartir kettir su rglegir geta, hinsvegar, ori fyrir v a slasa sig egar eir fara ekki ngu varlega a kunnugum kttum sem eru marmarabrndur ea svartir. 1958 sagi PM Soderberg bkinni Pedigree Cats : Margir hafa sagt a raubrndttir kettir su mjg sjlfstir en sama tma vinalegri en flestir arir kettir. etta er sennilega bara skhyggja ar sem venjur katta rast yfirleitt t fr manneskjunum sem hugsa um .

Mgulega er hgt a tengja svartan lit og marmarabrndu vi skapger sem er laus vi rsargirni, ljfara skap og hrri olmrk fyrir rum kttum en arar brndur. Ef a er satt gti essi ttur hafa stula a ketti sem er flagslyndari bi gagnvart mnnum og rum kttum. a a meira er af svrtum og svart-hvtum kttum ttbli gti essvegna veri tengt essum tti. Kttur sem er stressaur erfiara me a geta af sr afkvmi og kemur v genum snum sur fram. Me tmanum verur v meira af kttum sem hafa lit sem tengist meiri flagsfrni en lit sem tengist flagsflni. sveitum komast eir kettir betur af sem eru felulitum, eir eru lklegri til a vera betri veiikettir og eignast fleiri afkvmi en eir sem ekki eru felulitum.

 

Bavaru komu fram r niurstur, rannskn sem ger var kttum, a svartir og hvtir kettir fru lengra a heiman en arir kettir. Rannsknin var a viamikil a niursturnar bentu til ess a etta tengdist genum en vri ekki bara tilviljun. Margir atvinnu drajlfarar telja svarta ketti vera rjska og erfiara a jlfa til a ganga beisli en ara ketti. Sumir segja jafnvel a a s jafn erfitt a jlfa svarta ketti eins og gelda fressketti (hfundur greinarinnar er ekki sammla essu og ber vi eigin reynslu).

rsargirni og vibrg eru tengd str nrnahetta. Heimiliskettir hafa minni nrnahettur en villtir forfeur eirra og eru v rlegri. eir kettir sem eru rlegri og sna minni vibrg vi reiti eru frekar kyrrir einum sta og fjlga sr. Ef svartur litur tengist raun hrri olmrkum myndi hann lka tengjast str nrnahetta, a er ekki neitt til sem styur essa tilgtu.

Marmarabrendur og svartur litur tengjast vkjandi genum. Tveir svartir kettir eignast svarta kettlinga. Tvr marmarabrndur eignast marmarabrndur ekki tgurbrndur. essi vkjandi gen geta veri falin kttum me ara liti ea mynstur margar kynslir ur en au birtast aftur. Ef nttruval ea tilbi val (mannflki) er meira fyrir marmarabrndur ea svarta ketti myndi rkjandi brendur deyja t v marmarabrendur og svartir bera bara au gen. ar sem vkjandi gen eru falin geta tgurbrndur tt marmarabrndur vnt annig a ef nttruval ea mennirnir velja frekar tgurbrndur eru marmarabrendurnar ea svarti liturinn falin en glatast ekki.

Hvtir kettir eru sagir framfrnir ea dlti tregir. Sumir hvtir kettir hafa arfgengt heyrnaleysi. Hvti liturinn er stundum tengdur vi au persnueinkenni a vera heimskur ea lengi a hugsa og (srstaklega lur) feimni, gtu essi einkenni mgulega veri vegna heyrnaleysisins. Heyrnalaus kttur bregst ekki vi hljum eins og t.d. ef eigandinn kallar nafn hans, mgulega vri hgt a halda etta vera heimsku.

RSSNESK TILRAUN

sumum tegundum hefur liturinn veri tengdur vi skapger. Rauir refir sem eru rktair Rsslandi fyrir feldinn eru yfirleitt stressair, ef eir eru truflair parast eir ekki. Rktendur eirra vildu f refi sem vru agengilegri. refir su skyldir hundum hafa eir aldrei veri tamdir. Rssneski lffringurinn D.K. Belyaev valdi gfustu refina og rktai undan eim, tilfraunin tk 26 r og er enn gangi n 14 rum eftir daua hans. Eftir 5 kynslir hafi hann rkta refi sem voru mun gfari en ur en nna eru komnar 30 35 kynslir. essu skapeinkenni fylgdi flekkttur litur og eirhldu sumum einkennum hvolpa eins og t.d. linum eyrum, hringuum skottum, breiara nefi, eir vldu meira, geltu og dilluu skottinu en misstu niur einkenni eins og a urfa a verja sr svi og a veia.

Refirnir voru rktair eingngu fyrir skapgerina. Hinar breytingarnar, ar meal flekktti liturinn og hvtar stjrnur andliti voru tilviljunarkenndar, hliarafurir. a er erfiara a greina tengslin milli litar og skapgerar hj kttum a heimiliskettir komi mun fleiri litum en villtir forfeur eirra. Hvort etta gerist tengslum vi a a eir uru gfari ea vegna tilviljunarkenndar stkkbreytinga er ljst.

HVERS VEGNA MISMUNANDI LITIR?

lkir litir komu upp mismunandi stum heiminum sem sjlfsprottnar stkkbreytingar kttunum svinu. Mgulegt er a essir kettir hafi haft srstaka persnuleika. Colourpoint mynstri kom upp Asu og kemur nttrulega fram Tailandi (Sam) og Malasu. Lilac liturinn getur lka hafa komi fram essu svi. Blr (grr) litur kom mgulega upprunalega fram Asu ar sem hann fyrirfinnst Korat tegundinni og liturinn hefur sennilega borist til Rsslands ( Russian Blue).

Bletta- og tgurbrendur sjst egar fornir kettir eru skoair. Alveg eins og brendur tigrsdrum eru tgurbrendur felulitir skglendi og grasi kvlds og morgna. Arir litir myndu sjst vel og kettinum myndi ekki ganga eins vel a veia ea vri auveld br. a er tali a marmarabrandan hafi komi fram Bretlandi og borist anna me nlendubum. Marmarabrndur finnast lndum ar sem Bretar hafa ri rkjum en minna er um r annars staar.

Silfur tabby - villt ("Sparkle")

Silfur tabby - milt ("Silver").

 

Nttrulegt umhverfi katta er a sem kvarar litina sem eru rkjandi. Svartur og hvtur er rkjandi hj kttum ttbli en sveitakettir eru lklegri til a vera  brndttir. ti landsbygginni eru brendur betri felulitir og erfiara fyrir einlita ketti a komast af. Brendurnar blandast vel vi skugga af trjm og skglendi egar ktturinn veiir. borgum ar sem kettir eiga auveldara me a finna sr ti og minni lkur er a eir su veiddir kemur a sr ekki illa a vera svartur ea marmarabranda.

a er tali a dkkir kettir su algengir ar sem kettir lifa nvgi vi mannflki og v eldra sem ttbli er v hrra hlutfall af dkkum kttum (a.m.k. anga til gelding kom til). essi kenning gefur til kynna a ar sem kettir komu til Amerku 17. ld s meiri fjlbreyttni litum eldri inaarsamflgum ar sem eir hafa haft meiri tma til a stkkbreytast og ar sem ttleiki katta hefur valdi v a flagslyndir kettir hafa ori ofan. Lkamsger og lengd hra bera ess merki a nttruval hefur tt sr sta (t.d. kubbslegur frekar en lng lkamsger Amerskum stutthrum kttum og lengri feldur hj Main Coon kttum). En kenningin varandi run lita verur sennilega aldrei snnu. Algenga brndtta mynstri hj Main Coon kttum endurspeglar lklega stareynd a kettir fylgdu Breskum nlendubum um allan heim. stralu er htt hlutfall villtra katta sem hafa brnt brndumynstur (me ea n hvta litarins) sem er besti feluliturinn vi veiar.

FR HVAA TEGUNDUM ERU LITIRNIR UPPRUNALEGA?

Svartur var sennilega fyrsta litastkkbreytingin en eftir komu rauur og hvtur. Svartur litur er til rum kattategundum annig a a er sennilega einfld stkkbreyting. Mismunandi litir komu upp mismunandi landssvum. sama tma voru mismunandi kynttir katta (a sem vi kllum tegundir) a rast mia vi stabundnar astur t.d. shrir kettir ar sem kalt var, kubbslegir stutthrir kettir ar sem var allra vera von, grannir austurlenskir kettir heitu loftslagi. Sumir litir hafa veri tengdir vi kvenar tegundir og um lei vi kvein skapgerareinkenni essara katta eins og t.d. Samsketti (colourpoint) fngeru kttunum Tailandi og Malasu.

Kastanu brnn - forvitinn? (UK Havana)

 

Litirnir og persnueinkenni hafa rast sem agreindar stkkbreytingar; ein er ekki h hinni. egar tegundum er blanda saman er mgulegt a litir og skapgerareinkenni erfist h hvert ru ea a gti veri mgulegt a etta tvennt erfist saman ef genin fyrir lit og fyrir skapgerareinkenni eru nlgt hvert ru litningum kattanna. Um lei og litirnir berast fylgja kvein persnueinkenni me eim.

tbreisla katta og mismunandi lita  tengist flutningum manna. T.d. rauir kettir eiga uppruna sinn Asu en tali er a tbreisla litarins hafi veri me vkingum til norur Evrpu. ess vegna er rauur litur svona algengur Skotlandi (sem tengdist vkingum) en ekki eins algengur suur hluta Bretlands ar sem svartir og marmarabrendur eru algengari. Blir kettir dreifust t fr Rsslandi og Frakklandi og marmarabrendur fr Bretlandi.

 

Hlutur hrifanna kemur me tegundunum sem liturinn erfist fr. a er viurkennt a tegundir hafa mismunandi persnueinkenni. T.d. eru Samskettir fjrugir og brroska kynferislega og eru essi einkenni borin fram til annarra Oriental katta sem eru raun Samskettir dulargerfi. Colourpoint mynstri hefur komi upp rum tegundum. a getur hafa komi inn eftir krkaleium en a er alltaf hgt a rekja a aftur til forfera af Samsttum svo a a sem hgt a rekja a nokkrar kynslir aftur til Birma ea Himalaya katta. a er hgt a tengja fjruga (extrovert) persnuleikann vi colourpoint mynstri annig a Himalayans (shrir colourpoint) eru sagir lflegri en heillitair Persar. Ef colourpoint mynstri hefur n a halda sr gegnum margar kynslir og paranir er ekki lklegt a sum persnueinkenni hafi fylgt v.

Eins er tala um a Abyssinu/Somal kettir gefi af sr ljfa skapger um lei og agouti mynstur egar eir eru notair me rum tegundum. Rleg skapger British Blue m mgulega tengja v a fyrri rktendur geru ekki greinarmun British Blue, Russian Blue og Korats og rktuu alla saman. Russian Blue og Korats eru bi mjg rlegar tegundir.

Mildir blir?

 

TEKUR FLK KVENA LITI FRAM YFIR ARA?

Rannsknir gefa til kynna a litur hafi mikil hrif hvaa ktt flk velur sr. Vinslustu litir ttbli 17. ld voru svartur og hvtur, grr og hvtur ea svartur. Sumstaar var hjtrin s a svartur vri gfumerki. Japan er mi-ke (tortie og hvt) heillavnlegur litur. Norur Amerku er svartur heillalitur. mismunandi lndum eru lkir litir taldir heppilegir ea heppilegir og hefur etta haft hrif litaflru kattasamflagsins vikomandi lndum v eir kettlingar sem voru heppilegum litum voru drepnir.

kringum 1960 London var rauur litur ea rauur og hvtur upphaldi. ri 1975 sndi knnun Glasgow a bar thverfum vildu raua ketti ea ketti me hvtu. Southampton vildi flk frekar svarta ketti. En ftkari hverfum voru kettir yfirleitt svartir ea brndttir. nlegri rannskn ar sem flk tti a gefa 8 litum einkunn var grr vinslasti liturinn, svartur var nmer tv, en tgurbrendur og svartir og hvtir voru jafnir rija sti. Rauur var sasta sti en tortie nstsasta.

Flestar upplsingar um tengsl litar og skapgerar eru til gamans gerar en kannanir hafa veri gerar ar sem eigendur ea dralknar voru benir um a tengja liti vi persnueinkenni. Upplsingar eru aeins til um tvr kattategundir en liti var framhj einkennum tegundanna og hersla lg tengsl lita og persnueinkenna.

Litur

Skapgerareinkenni

"-" ekki til upplsingar

Persian (Shrir)

British Shorthair

Hskettir (blandair kettir)

Svartur trr, tortryggir kunnuga gott skap rjskir, vinalegir, flagslyndir
Hvtur rlegur, frisamlegur vinalegur framfrinn
Rauur (Ginger) kurteis - slttugur,fyrirsjanlegur, vingjarnlegur, rlegur en me miki skap
Krem skapgur - -
Blr  (Grr) blur hljltur, strkur rlegur, frisamlegur
Bl-krem (Tortie me ynningu) - lfleg strin
Tortie murleg klr ekk, skapmikil, mislynd
Calico (Tortie & hvt) rleg, skapg - ekk, lfleg
Svartur og hvtur hgur skapgur, vinalegur flakkari
Brndtt jafnlyndur skapgur daufur, heimakr, gott gludr
Blettir - geekkur -
Svart - Smoke afslappaur skapgur -
Pewter/Shaded Silver strkur og skapgur - -
Cameo hgur - -
Colourpoint/Himalayan blur, lflegur en ekki opinskr - -
Chocolate/Lilac opinn, forvitinn

 
- -

 

 
Nipper: Svartur og hvtur ... ea hvtur og svartur? Feiminn, flagslyndur, rjskur?

Stareyndin er s a persnuleiki Nippers var eins forvitnilegur og mynstri honum.

 

ri 1973 voru eftirfarandi einkenni tengd vi liti bk sem heitir "Your Guide to Cats & Kittens" by Pedigree Petfoods:-

Litur

Skapger

Spotted British stutthrur Eiga gott me a ferast, lra vel a ganga beisli.
Bl krem stutthrar Hafa ann hugavera vana a skfla upp mat me loppunum.
Tortie - stutthrar strkir, trir og gir veiikettir.
Tortie og hvtir - stutthrar Frgir fyrir a vera gar a veia rottur.
Silfur brendur - stutthrir Feimnir en mjg stlegir, og mjg hir mnnum. rfast ekki vel brum.
Rauar brendur - stutthrir Hljltir, ausveipir og strkir, mjg gir veiikettir.
Svartir - stutthrir Lta eins og trar, skemmta eigendum me allskonar fflaltum og miklu strki.
Skkulai - Persneskir
Lilla - Persneskir
eir eru lausir vi hrslu og fara fangi kunnugum n ess a urfa kynningu fyrst. Fresskettir eru sennilega betri gludr en lur v eir sna eigendum snum mikla trygg svipa og hundar. eir eru gir me rum kttum og eru tilbnir til a deila matarskl.
Colourpoint - Persneskir Mjg hraustir kettir og gtu veri ti allt ri n ess a finna fyrir v.
Svartir og hvtir tvlitir - Persneskir Mjg gir veiikettir.
Brnar brendur - Persneskir Hljltir, kurteisir, gir og trir, en sama tma hargerir og hugrakkir.
Bl krem -  Persneskir Mjg kvenlegir persnuleikar, gar en fjarlgar mur, hafa meiri huga fuglum ea fresskttum!
Tortie, hvtir - Persneskir Mjg hreinlegir, miklir persnuleikar.
Silfur brendur - Persneskir G gludr, rlegir, gir sningum, eru mjg virulegir.
Smoke Persneskir Me gott skap, blir og strkir. eir slst en eru ekki mjg rsargjarnir og yfirliett glair a htta vi slagsml ef hgt er a halda runni.
Rauir Self Persneskir Miklir persnuleikar og yfireitt kettir nmer eitt. Lur eru sjaldgfar en fresskettirnir yfirleitt mjg gir slagsmlum. egar eir vilja geta eir veri mjg strkir. eir hafa mikinn huga v sem er a gerast kringum .
Krem Persneskir Mjg strkir me gott skap, skemmtileg gludr. eir reyna yfirleitt a forast vandri en geta vari sig ef eir urfa.
Rau brendur Persneskir Gfair og mjg virkir. Skemmtilegir flagar en urfa strki til a sna sitt besta. tt margir haldi anna eru eir ekki illgjarnir. Fresskettirnir geta liti gnvekjandi t en er a frekar vegna tta en reii.
Bl- augu, hvtir Persneskir Er virulegur, alvarlegur en finnst gaman a leika sr en aeins eftir a hann hefur hugsa sig vandlega um. Eftir hvlir hann sig og hugleiir hversu lttugur hann var. Bleygir fresskettir geta veri strkir en eir halda aftur af sr. eir sem eru me appelsnugul augu eru glalyndir og feimnir.

Snemma 21. ld kom breskur maur, George Ware me kenningar um liti og skapger byggt eigin reynslu en hann rak kattahtel.

Colour

Temperament

Silfur brendur Str, lifandi og krftugur. Mjg oft rkjandi kettir, njta ess a umgangast menn en eru ekki kjltu kettir.
Brendur Vinalegir og afslappair, nstum v latir. Njta ess oft a lta kitla sig maganum en lta ig vita egar eir hafa fengi ng. lklegir til a fara t nttunni, vilja frekar sofa rmi.
Svartir og hvtir Sannir kjltukettir. Mjg trir fjlskldu sinni, srstaklega einhverjum einum. Geta tt a til a vera mislyndir.
Svartir Sjlfstir og gir veiikettir. Lklegir til ess a vera sofandi inni daginn og ti a veia nttunni. Vilja ekki lta fikta miki sr ea halda sr.
Tortie, tortie og hvtir Yfirleitt vinalegir og blir en vilja vera ti, srstaklega nttunni. Hafa tilhneigingu til a vera grugir og vera of feitir.
Rauir og hvtir Strir bangsar, afslappair nstum v latir. Finnst gott a lta klappa sr en lkar illa a vera teknir upp. Vilja frekar sitja hsggnum en kjltum.

 

ER HGT A TENGJA LIT VI HEILBRIGI?

Samkvmt Albert C. Jude hfundar Cat Genetics 1995, tengist str og litir katta oft. Hann sagi a brna geni hefi tilhneigingu til a fylgja aukinni str. Dmi um brnan lit og aukningu str er brn brndttur kttur, sem verur virkilega krftugur vi rttar astur. nnur lita gen hafa tilhneigingu til a auka str hj rum drum en hinga til hefur a ekki gerst hj kttum en silfur gen hefur au hrif a draga r str eins og sst hj silfur brndum, chinchilla og (sennilega) Samskttum (hann telur silfur vera samstu (allele) af Sams/Birma albinoisma). a virist v vera tengsl milli litar og beinabyggingar, v ar sem brn branda er krftug er silfur branda, chinchilla og Sams me fngerari beinabyggingu.

Rannsknir ri 2003 gfu til kynna a svartur litur geti haft hrif heilsu katta ef ekki skapger ar sem hgt er a tengja svarta litinn vi arar gar stkkbreytingar. Svartur feldur hefur rast srstaklega mismunandi tegundum katta. Af 37 tegundum, eru 11 tegundir (heimilisktturinn er ekki tekinn me) sem hafa gefi af s einstaklinga me svartan feld: Geoffray kttur, skoskur villtur kttur, Indverskur (Temminicks), gullni ktturinn, hlbari, blettatgur, jaguar, caracal, gresjukttur, jaguarondi, gaupa, bobcat og mgulega fjallaljn.

Lklegasta tskringin er betri felulitir en etta gti veri tilviljunarkennt tengslum vi arar stkkbreytingar. Stkkbreytingarnar sem leia til ess a feldur verur svartur eru smu genafjlskyldu og r sem tengjast sjkdmum mnnum eins og AIDS. Svartir kettir gtu ess vegna haft meiri vrn gagnvart sjkdmum en kettir me ara liti samkvmt gena rannsknum hj Bandarsku krabbameins stofnuninni (US National Cancer Institute) hj Eduardo Eizirik og Stephen OBrien.

Dkkur litur getur komi sr vel myrkri ea ykkum lgum grri mean brendur eru betri skugga a morgni og egar kvlda tekur. gresjukttum sst svartur litur hj eim sem ba mjg hum stum sem gefur til kynna kosti vegna varma. OBrien stingur upp a svarta stkkbreytingin hafi lifa af ekki vegna ess a etta vri betri felulitur held vegna ess a kettir me stkkbreyttu genin hefu betri varnir gegn vrusum.

rannskninni var sameindagrunnur ttar sem gti haft runarlega yfirburi kannaur. Rannsakendur kortlgu tv gen sem tengjast svrtum litabreytingum og bru kennsl breytingar agouti geninu. Agouti stjrnar hversu miki af svrtu er hrum heimiliskatta; kttum sem eru me eitt ea tv elileg agouti gen er hvert hr me rmu/rnd (banded, ticked) af dkkum og ljsum lit. kttum sem eru me tv ekki agouti gen eru hvert hr me einum lit. brndttum kttum er bakgrunnsliturinn rndtti agouti liturinn og san er eitthva mynstur me. Abyssukttum og svipuum tegundum er allur lkaminn agouti.

Rannsknirnar sndu a hrifin tku til fleiri tta en bara breytinga agouti geninu og lit feldi. svrtum kttum hafi lka komi fram breyting tendgu geni sem er ekkt sem MC1R. MC1R er fjlskyldu gena sem fela sr gen mnnum sem kallast CCR5. CCR5 er me ka fyrir prtn frumuhimnunni og er etta prtn lykill til a hleypa inn hinum msu vrusum eins og HIV. Mgulega eru v svartir kettir ekki eins vikvmir fyrir vrusum.

a er hugavert a veita v athygli a ar sem ttleiki katta er mikill er miki af svrtum kttum (ea svrtum og hvtum essir kettir eru erfafrilega s svartir en aukreitis me gen fyrir hvtum blettum). etta er yfirleitt raki til ess a svartir kettir eigi auveldara me a ba nlg vi ara ketti og fjlgi sr v meira. ar sem ttleiki er mikill dreifast vrusar hraar annig a mgulega er a stan fyrir v a meira er af svrtum kttum ar sem kettir sem eru ruvsi litinn smitast frekar mean eir svrtu lifa af og fjlga sr.

LOKIN

Sumir sem hafa lesi etta hafa alveg misskili a sem hr stendur. etta er a mrgu leyti knnun v hvernig kattaeigendur skynja sambandi milli litar og skapgerar. essari grein kemur ekki fram a a su potttt stafest tengsl milli litar og skapgerar. a sem kemur fram er hva lkt flk mismunandi tmum hefur teki eftir.

tt af Hrund Gautadttur

 

 

 

 

Hlsl og merki. a a hafa l og merki llum tikttum.

a eyrnamerkja ketti ? Eyrnamerking er varanlegt kennimark sem auvelt er a framkvma mean ktturinn er svfingu t.d fyrir geldingu. kttum eru kenninmer yfirleitt merkt eyra. Kettir geta tnt lausum merkjum hlsl, en eyrnamerking fylgir eim vallt. a er auvelt fyrir ngranna ea ara a sj a ktturinn er merktur og geta hringt og fengi upplsingar um eiganda til a koma kisu aftur heim. Kattholt hefur lista yfir eyrnamerkingar og dralknastofur um snar merkingar.

Einnig er hgt a rmerkja ketti. rmerki er rltill kubbur, sem er settur undir h og virkar lkt og strikamerking. 

kattasamykkt hfuborgarinnar er kvi um a allir kettir skulu merktir me rmerki. rmerking er ger af dralknum. Best er a lta rmerkja um lei og gelding ea frjsemisager er ger.

Grein Dagfinni Dralknir.

 

 

 

Kettir eru vinslastir allra gludra

  Kettir eru vinslastir allra gludra og ar eftir kemur besti vinur mannsins, hundurinn. Alls eru gludr um 29% heimila landinu og gludra eru lka mrgum heimilum og myndbandsuppkuvlar sem eru 27% heimila landinu. etta kemur fram rannskn Hagstofunnar tgjldum heimilanna ri 2002-2004 en etta er fyrsta sinn sem gludraeign heimilanna er skou srstaklega. Eins og ur segir eru kettir vinslastir gludra en kettir eru tplega 12% heimilum landsins.

 

 

 

 

   
   

Ofnmi kttum

26.11.2003 | Helga Finnsdttir

Ofnmi kttum er ekki ekkt fyrirbri og geta eir, ekkert sur en vi mannflki, fengi ofnmi. Ofnmi, sem stafar af ofurnmi kattarins gegn efnum umhverfinu ea frinu, vaknar vi a efni, a er ofnmisvakinn, berst kttinn, ofan hann vi ndun ea vi inntku furs. Oftast er ktturinn aldrinum 6 mnaa til tveggja ra egar ofnmi gerir vart vi sig. Ofnmi getur veri rstabundi og lka arfgengt.

Helsta einkenni ofnmis er kli. Ekki er alltaf vst a eigandinn geri sr ljst a ktturinn hafi ofnmi tt hann kli, v kettir eru meiri einfarar en t.d. hundar og ekki alltaf sjnmli vi eigandann. a er kannski ekki fyrr en sr ea skallablettir vera berandi, a ljst er a eitthva er a. Reyndar getur ofnmi teki sig margar arar sjkdmsmyndir og birzt sem hblgur, skeinur og sr andliti, hlsi og haus, ofrif (hypersoignering) og jafnvel sem eyrnablga.

Sjkdmsgreiningin felst tarlegri skoun, nkvmri sjkrasgu kattarins og jafnvel niurstum r bl- og vefjasnum. Reyna verur a tiloka arar stur fyrir standinu svo sem tvortis snkjudr, btiefnaskort og h- og sveppaskingar.

Ofnmi er flki fyrirbri og erfitt a gera v fullngjandi skil stuttri grein. Hr eftir verur v aeins stikla stru varandi ofnmisvalda og nokkra ofnmissjkdma af eirra vldum, einkenni og mefer.

Algengir ofnmisvaldar

Fi kttur ofnmi getur veri erfitt, ef ekki illmgulegt, a finna orsakavaldinn. Erlendis eru ger hprf (Intradermal Allergy testing) til a reyna a finna ofnmisvakann. Slk prf eru hins vegar mjg flkin kttum, krefjast mikillar reynslu og eru ess utan afar dr framkvmd.

Dmi um ofnmisvaka eru frjkorn, sveppafrj, rykmaurar, ull, vatt (stopp hsggnum), fiur (og dnn), gmm- og plastdt, kattasandur, nikkel, svitalyktareyir, hreinsiefni, hflgur af drum - og jafnvel tbaksreykur.

Erfitt getur veri a forast frjkorn ea sveppafrj ar sem au eru ltt og geta borist hvarvetna. Hafi kttur frjofnmi, m reyna a minnka einkennin me v a halda honum innandyra mean frjtalan er h, a dugi ekki alltaf til.

S ofnmi stugt en ekki rstabundi, verur a reyna a fjarlgja hluti r umhverfi kattarins sem hugsanlega geta veri skudlgurinn. a er ekki alltaf einfalt, en gott er a vera samri og samvinnu vi dralkninn sinn um agerir.

Fuofnmi

Fur getur innihaldi marga ofnmisvaka og valdi fuofnmi. Allt a 6% tilfella af hkvillum eru talin stafa af fuofnmi, en a getur lka valdi meltingartruflunum, ndunarerfileikum og jafnvel einkennum fr mitaugakerfi. Greina arf fuofnmi fr fuoli sem getur t.d. stafa af of snggum furbreytingum.

Mealaldur katta sem f furofnmi er 4 - 5 r. Fuofnmi getur komi ljs kttur hafi fengi sama fri lengi, jafnvel um rabil. Orskina m oftast rekja til prteina, nnur efni frinu geti einnig veri ofnmisvaldandi. Helztu ofnmisvakarnir eru fiskur, nautakjt og mjlkurafurir.

Sjaldnast stoar a gefa kettinum ara tegund matar, v innihaldi flestum tegundum kattafurs er mjg sambrilegt.

Til a reyna a tiloka ofnmisvaldinn, arf a fra kttinn srfi. a arf a vera gert r einni tegund prteins sem er lklegt a hafi fundist tilbna matnum sem kisi fkk ur, t.d. kannukjti ea hjartarkjti og einni tegund af kolvetnum svo sem hrsgrjnum ea kartflum. Gott er a gefa vtamn og steinefni samt fjlmettuum fitusrum daglega. etta ykir flestum kttum afar spennandi krsingar en vera samt a lta sig hafa a. v miur getur a teki margar vikur og mnui a sj einhvern rangur af meferinni.

Eosiniphilic Granuloma Complex EO

"Eosiniphilic Granuloma Complex" er nokku algengur sjkdmur hj kttum sem oftast stafar af ofurnmi kattarins gegn ofnmisvaldandi efnum umhverfinu. Sjkdmurinn er samflttun riggja sjkdmseinkenna, .e. sjkdmsmyndirnar geta veri rjr og jafnvel birst allar senn. Einkennin eru upphleypt sr oftast efri vr ea vrum, rauar, vilsandi skellur h, oftast kvi ea nra og afmrku sr, oftast aftan lrum, andliti, tungu ea gm.

 

Einkennin sjst frekar hj lum en fressum og geta sum komi fram hj kttum yngri en rs gmlum. orsk sjkdmsins s flestum tilfellum rakin til ofnmis, er tali a lagsttir af slrnum toga, umhverfi ea streita geti einnig tt sinn tt sjkdmnum.

Mefer

flestum tilfellum arfnast kttur lyfja fi hann ofnmi. au lyf sem hafa bezta virkni gegn einkennum ofnmis eru barksterar (methylprednisolone acetate) og eru au v bezti valkosturinn. Stundum eru andhistamnlyf (clorpheniramine) einnig notu me gtum rangri hj kttum, au gefist ekki vel vi ofnmi hj hundum.

Mikilvgt er jafnframt a huga vel a matari kattarins og gefa honum einungis fur sem framleitt er r hga hrefnum og er n litar- og aukefna. S mettuum fitusrum (Omega 3/omega6) btt daglega vi fri, sna rannsknir a r hafi verulega btandi hrif einkennin.

lyfjamefer s vilng, eru batahorfur yfirleitt mjg gar og allir mguleikar a kisa eigi ga og hamingjusama vi um langa framt.


 

 

 

 

Er nausynlegt a blusetja ketti, eru nokkrir alvarlegir smitsjkdmar slandi sem arf a hafa hyggjur af? J a arf skilyrislaust a blusetja ketti. Hgt er a blusetja fyrir eftirtldum sjkdmum:
1.Kattarfr (Feline panleukopenie) . ur en tkst a ba til bluefni gegn essum sjkdmi var etta ein helsta dnarorsk katta. Sjkdmurinn er einkum httulegur kettlingum og ungum drum og veldur alvarlegum uppkstum og niurgangi, sem getur leitt dri til daua 3-5 dgum eftir a einkenna verur vart. 

2.Kattainfluensa (feline rhinotracheitis, feline calcivirus) Kattainfluenza er sjaldan banvn, nema mjg ungum kttum og helst eim sem eitthva eru veilir fyrir. Einkenni eru lk slmu kvefi hj mannflkinu, a rennur r augum og nsum. Smitair kettir geta bori vrusinn me sr n ess a sna einkenni og gerir a barttuna vi sjkdminn erfiari.
Vert er einnig a geta ess a einnig er markanum bluefni (Felovax IV Vet) sem auk urnefndra sjkdma veitir vrn gegn chlamydiu skingum en a er nota minna mli.

Hvenr er best a blusetja kettlinga? Vi fingu eru kettlingarnir verndair gegn mrgum smitsjkdmum me mtefnum, sem kettlingarnir f gegnum broddmjlk murinnar fyrstu klukkutmana eftir fingu.
A blusetja kttinn fyrir 8 vikna aldur v litla ingu, mtefnin gera bluefni virkt. Eftir u..b. 7 vikur fer magn essara mtefna hins vegar lkkandi og fer a vera tmi fyrir fyrstu blusetninguna ca 8 - 12 vikna.
S blusetning er san endurtekin 3 - 4 vikum sar og telst ktturinn grunnblusettur. Fram a eim tma er ktturinn raunverulega ekki verndaur gegn ofantldum sjkdmum og tti a fora honum fr samneyti vi ara utanakomandi ketti. rleg endurblusetning er san nausynleg. Ekki er enn blusett fyrir Hvtbli kttum (Feline leukemiavirus (FeLV).

Ekki er hgt a blusetja fyrir Smitandi lfhimnublga (Feline Infectious Peritonitis, FIP) n nmisbling af vldum FIV (Feline immunodeficiency virus)

Sj Samykkt um kattahald Reykjavk

Grein Dagfinni Dralknir.

 

 

 

Kattardr (Felidae)

 

Flokkun kattadra ttkvslir og tegundir hefur jafnan veri mjg ljs og reiki. Algengt er a skipa stru kattardrunum pardus-ttkvsl (Panthera) og lta nr alla ara ketti heyra til katta-ttkvslar (Felis). eru tvr undantekningar, skuggahlbara er skipa millittkvslina Neofelis og blettatgur fr sna eigin ttkvsl, Acinonyx.

   runarsaga kattardra er glopptt. Fyrstu fulltrar eirra eru sverkettir sem komu fram fyrir um 60 milljn rum. Fyrir 45 milljn rum fara svo skepnur sem kallast falskir sverkettir a gera vart vi sig. eir du t upphafi saldar og tekur nlifandi kattartegunda ekki a gta fyrr en fyrir um 10 milljn rum.

   Kattardr eiga mis tlitseinkenni sameiginleg. Hfu eirra eru nnast egglaga og rst s lgun af v a trni og kjlkar eru stutt. Orsakir ess liggja minni notkun lyktarskyni vi veiar samanburi vi t.d. hunda. Heyrn og sjn eru eim mikilvgari skilningarvit essum efnum. Skum ess a kettir eru srhfar kjttur eru kjlkarnir stuttir og nota eir v aeins tvenns konar tennur; rtingslaga vgtennur til drps og jaxla til a bta og klippa me.

   Ekkert skynfri katta er betur roska en augun. Flestir vita hversu vel kettir sj myrkri. Augu eirra eru framan hfinu og sjn samhverf. ess vegna skynja au fljtt afstu og lgun hlutar, fjarlg og hvort vikomandi hlutur er hreyfingu ea ekki. Einnig geta kettir ani t veiihrin svo au minna blvng. Getur a veri srdeilis prilegt egar rata arf myrkri. v m jafnframt bta vi a heyrn katta afar g. Kettir geta heyrt hlj sem er tveimur ttundum ofar en a sem mannseyra greinir.

   Kettir eru rndr, kjttur, og eins og ur hefur komi fram eru tennur eirra mjg mikilvgar vi veiiathafnir. Oft er heili brarinnar skaddaur og sum kattardr urfa ekki a bta nema einu sinni til a drepa. Sum strri drin lsa svo skoltinum um barka frnarlambsins ea hlsbrjta a me hramminum.

   Tala er um ,,kattliugt flk og ekki a stulausu. Ktturinn er tfeti eins og nnur hlaupadr. Kettir geta dregi klrnar inn fyrir tilstilli sinabanda ofan ristinni me v a kreppa tliinn. Loppa kattarins er afar hreyfanleg og hentar vel til a last hljlega a br.

   Megngutmi kattardra er mislangur. Tgurktturinn er kettlingafullur um 75 daga en ljnynjan hvolpafull 109 daga (afkvmi strra kattardra eru nefnd hvolpar slensku). Megngutmi hskattar er svo 63 dagar en gaupa fir eftir 69 daga. Ungar kattardra fast blindir og last sjn eftir um a bil eina til tvr vikur.

   Til eru afar margar tegundir kattardra og myndi a ra stugan a tla a gera skil eim llum. m nefna nokkrar, svo sem evrpskan skgarktt, sem lkist um margt hsketti, nbuktt (afrskur villikttur), og raugaupu. Einnig ekkja flestir kvikindi bor vi tgrisdr, jagar, pardusktt og hlbara. Hskettir eru svo ein vinslustu gludr heimi og munu reianlega vera a fram um komna t.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

> Loka essari vefsu <

 

< 2006 Globalsig./Sigfs Sig. Iceland@Internet.is